Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά μια βαθιά κοινωνική πληγή που ξύνει τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες στην Ευρώπη. Ανέκαθεν γνωρίζαμε ότι οι πιο ευάλωτοι υποφέρουν περισσότερο, όμως μια νέα, αποκαλυπτική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Health έρχεται να δώσει μια σοκαριστική διάσταση στο πρόβλημα.
Περίπου το ένα τρίτο των θανάτων που οφείλονται στο ακραίο κρύο ή τη ζέστη στην ευρωπαϊκή ήπειρο θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, αν είχαμε καταφέρει να γεφυρώσουμε το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς. Είναι μια διαπίστωση που μετατρέπει τα θερμοκρασιακά ρεκόρ από απλά μετεωρολογικά δεδομένα σε δείκτες κοινωνικής αδικίας.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα που έκανε την ανάλυση εξέτασε καθημερινά στοιχεία θνησιμότητας από 654 περιοχές σε 32 ευρωπαϊκές χώρες και τα συσχέτισε με οικονομικούς δείκτες, όπως ο γνωστός δείκτης Τζίνι που μετρά την ανισότητα.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η φτώχεια και η κοινωνική αποστέρηση λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές κινδύνου. Οι άνθρωποι με χαμηλά εισοδήματα ζουν συχνά σε κακοσυντηρημένα σπίτια χωρίς σωστή μόνωση, αδυνατούν να πληρώσουν το κόστος της θέρμανσης τον χειμώνα ή του κλιματισμού το καλοκαίρι, και εργάζονται σε πιο σκληρές εξωτερικές συνθήκες. Έτσι, όταν ο υδράργυρος τραβάει την ανηφόρα ή πέφτει κατακόρυφα, βρίσκονται εντελώς απροστάτευτοι στην πρώτη γραμμή.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της μελέτης είναι ο υπολογισμός των ζωών που θα μπορούσαν να σωθούν.
Αν ολόκληρη η Ευρώπη κατάφερνε να μειώσει τις οικονομικές της ανισότητες στα επίπεδα της Σλοβενίας, η οποία θεωρείται η πιο ισότιμη χώρα στην ήπειρο, ο ετήσιος απολογισμός των θυμάτων θα μειωνόταν κατά σχεδόν 110.000 ανθρώπους. Αντίστοιχα, αν περιοριζόταν η σοβαρή υλική στέρηση στα επίπεδα της κεντρικής Ελβετίας, οι απώλειες από το κρύο και τη ζέστη θα ήταν κατά 59.000 λιγότερες. Αυτά τα νούμερα αποδεικνύουν ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν είναι μόνο θέμα κλιματικής πολιτικής, αλλά κυρίως ζήτημα κοινωνικής πρόνοιας.
Κάθε χρόνο στην Ευρώπη, η ζέστη κοστίζει τη ζωή σε περίπου 60 με 70 χιλιάδες ανθρώπους, ενώ το κρύο αποδεικνύεται ακόμα πιο φονικό, ξεπερνώντας τους 300.000 θανάτους ετησίως. Καθώς η κλιματική αλλαγή κάνει τα καλοκαίρια μας όλο και πιο ανυπόφορα και τις μεταβολές του καιρού πιο βίαιες, η κατάσταση απειλεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η ενσωμάτωση της οπτικής της ισότητας στις ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές θα προσέφερε ένα διπλό κέρδος. Από τη μια πλευρά θα θωρακίζονταν οι πιο αδύναμοι απέναντι στα τερτίπια του καιρού και από την άλλη θα χτιζόταν μια πιο δίκαιη κοινωνία.
Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο και δεν αφήνει περιθώρια για καθυστερήσεις. Τα βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης, όπως οι κλιματιζόμενοι χώροι το καλοκαίρι ή τα επιδόματα θέρμανσης τον χειμώνα, είναι απαραίτητα για να σωθούν ζωές εδώ και τώρα. Ωστόσο, η πραγματική λύση κρύβεται στη μακροπρόθεσμη εξάλειψη των ανισοτήτων.
Αν η Ευρωπαϊκή ηγεσία δεν δει το πρόβλημα στη ρίζα του, η κλιματική κρίση θα συνεχίσει να τιμωρεί με τον πιο σκληρό τρόπο εκείνους που έχουν τα λιγότερα μέσα για να αμυνθούν.
