Του Χρηστου Καπουτση
Στις 7 το απόγευμα της 15ης Ιουλίου 1965, στα Ανάκτορα το σημερινό Προεδρικό Μέγαρο, ολοκληρώθηκε μέσα σε μόλις δέκα λεπτά η τελευταία συνάντηση του βασιλιά Κωνσταντίνου με τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Η συνάντηση δεν ήταν μια τυπική πολιτική διαβούλευση. Ήταν η στιγμή που η συνταγματική κρίση μετατράπηκε σε ανοιχτή πολιτειακή σύγκρουση.
Λιγότερο από μία ώρα αργότερα ορκιζόταν πρωθυπουργός ο πρόεδρος της Βουλής, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας, βουλευτής της Ένωσης Κέντρου. Η κυβέρνηση σχηματίστηκε χωρίς τη συναίνεση του εκλεγμένου πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου, παρά το γεγονός ότι η Ένωση Κέντρου είχε λάβει μόλις δεκαεπτά μήνες πριν το εντυπωσιακό 53% των ψήφων και μία από τις ισχυρότερες λαϊκές εντολές της μεταπολεμικής Ελλάδας.
Η κυβέρνηση Νόβα δεν κατόρθωσε να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης. Όμως η ζημιά είχε ήδη γίνει. Η πολιτική νομιμοποίηση είχε τραυματιστεί και η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς είχε κλονιστεί.
Για δύο μήνες η Αθήνα έζησε πρωτόγνωρες λαϊκές κινητοποιήσεις, συγκρούσεις στους δρόμους, αστυνομική βία και βαθύ πολιτικό διχασμό. Στις 21 Ιουλίου, ο φοιτητής Σωτήρης Πέτρουλας έπεσε νεκρός, μετατρεπόμενος σε σύμβολο μιας γενιάς που πίστευε ότι υπερασπίζεται τη δημοκρατική νομιμότητα.
Ο Αθανασιάδης-Νόβας υπήρξε μια προσωπικότητα με μακρά δημόσια διαδρομή: νομικός, λογοτέχνης, δημοσιογράφος, ακαδημαϊκός, ποιητής με το ψευδώνυμο Γ. Αθάνας, και βουλευτής, πολιτικός. Ωστόσο, η Ιστορία δεν τον θυμάται για αυτές τις ιδιότητες. Τον θυμάται ως τον πρώτο πρωθυπουργό της «Αποστασίας», μιας λέξης που έμεινε ανεξίτηλα χαραγμένη στη συλλογική μνήμη.
Εκείνες τις ημέρες, η εφημερίδα «Τα Νέα» επέλεξε τη σάτιρα ως πολιτικό όπλο. Έχει σχηματίσει Κυβέρνηση ο Γ. Νόβας και ετοιμάζεται να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΤΑ ΝΕΑ» 17 ΙΟΥΛΙΟΥ 1965: ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΉΝΩΝ: «Ιδού Κύριοι, ποιος ζητάει την ψήφο εμπιστοσύνη σας : Αν είναι δυνατόν , ο άνθρωπος που το μυαλό του γέννησε αυτούς τους στίχους, να απαιτεί να κυβερνήσει με την έγκρισή σας, την Ελλάδα του Αισχύλου και του Δ. Σολωμού!!!
«Κι ήταν τα στήθη σου
άσπρα σα γάλατα
και μούλεγες
Γ αργ αλα τα !»
Γ. ΑΘΑΝΑΣ
Είτε αυθεντικό είτε όχι, το σατιρικό αυτό στιγμιότυπο αποτύπωσε το κλίμα της εποχής.
Κεντρικό πρόσωπο των εξελίξεων υπήρξε και ο Βουλευτής Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, κορυφαίο στέλεχος της Ένωσης Κέντρου , ο οποίος πρωταγωνίστησε στη δημιουργία της ομάδας των βουλευτών που αποχώρησαν από το κόμμα του Γεωργίου Παπανδρέου, στηρίζοντας τις κυβερνήσεις της «Αποστασίας».
Τα Ιουλιανά δεν ήταν απλώς μια κυβερνητική κρίση. Υπήρξαν η αρχή μιας αλυσίδας γεγονότων που αποσταθεροποίησαν το πολιτικό σύστημα και οδήγησαν, δύο χρόνια αργότερα, στη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967.
Η Ιστορία υπενθυμίζει ότι όταν η λαϊκή εντολή παρακάμπτεται, οι θεσμοί αποδυναμώνονται και η δημοκρατία πληρώνει πάντοτε βαρύ τίμημα.
