Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Η ιστορία της Ευρώπης έχει συχνά σφραγιστεί από στιγμές που το «αδιανόητο» μετατρέπεται σε «αναπόφευκτο», και η Σύνοδος Κορυφής το καλοκαίρι στην Άγκυρα φαίνεται πως θα καταγραφεί ως ο απόλυτος μετασεισμός της σύγχρονης γεωπολιτικής. Καθώς οι αντιπροσωπείες των κρατών-μελών προσέρχονται στις συνομιλίες, η βαριά σκιά μιας πιθανής αμερικανικής αποχώρησης από το ΝΑΤΟ δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο εργασίας των δεξαμενών σκέψης, αλλά μια υπαρξιακή απειλή που τρίζει τα θεμέλια της γηραιάς ηπείρου. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφασίσουν τελικά να αποσύρουν την ομπρέλα προστασίας τους, η Ευρώπη δεν θα βρεθεί απλώς μπροστά σε ένα κενό ασφαλείας, αλλά μπροστά στην ανάγκη να εφεύρει ξανά τον εαυτό της μέσα σε μια νύχτα, σε έναν κόσμο που δεν συγχωρεί την αδυναμία.
Η Άγκυρα επιλέχθηκε ως το σκηνικό αυτού του δράματος για λόγους που υπερβαίνουν το πρωτόκολλο, καθώς η γεωγραφική της θέση υπενθυμίζει σε όλους ότι τα σύνορα της Δύσης είναι πιο εκτεθειμένα από ποτέ. Το μεγάλο ερώτημα που πλανάται πάνω από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μετασχηματιστεί από μια οικονομική δύναμη σε μια αυτόνομη στρατιωτική μηχανή.
Μέχρι σήμερα, η ευρωπαϊκή άμυνα βασιζόταν στην πολυτέλεια της αμερικανικής επιμελητείας, των δορυφόρων και της πυρηνικής αποτροπής. Χωρίς αυτά, η Ευρώπη μοιάζει με έναν εύπορο ένοικο σε μια γειτονιά που φλέγεται, ο οποίος συνειδητοποιεί ξαφνικά ότι δεν έχει πυροσβεστήρα. Το κόστος μιας τέτοιας αυτονόμησης είναι αστρονομικό και δεν αφορά μόνο τα χρήματα, αλλά κυρίως την πολιτική βούληση. Για δεκαετίες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κρύβονταν πίσω από τις διαφωνίες τους, γνωρίζοντας ότι στο τέλος η Ουάσιγκτον θα έδινε τη λύση. Τώρα, η ώρα της κρίσης στην Άγκυρα τους αναγκάζει να κοιτάξουν τον καθρέφτη και να αποφασίσουν αν θα παραμείνουν παγκόσμιος παίκτης ή αν θα μετατραπούν σε ένα σύνολο κατακερματισμένων κρατών που θα αναζητούν μεμονωμένα την εύνοια των νέων αναδυόμενων δυνάμεων.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ θα σήμαινε επίσης τη δραματική αλλαγή των ισορροπιών με τη Ρωσία. Η Μόσχα παρακολουθεί τις εξελίξεις στην Άγκυρα με κομμένη την ανάσα, γνωρίζοντας ότι μια αποδυναμωμένη Ευρώπη θα αναγκαζόταν σε επώδυνους συμβιβασμούς. Το «μέλλον» της Ευρώπης σε αυτό το σενάριο δεν θα κριθεί μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στην ικανότητά της να διατηρήσει την κοινωνική της συνοχή ενώ θα κατευθύνει τεράστιους πόρους από την κοινωνική πρόνοια στην αμυντική βιομηχανία. Είναι μια εξίσωση που προκαλεί τρόμο στους πολιτικούς, καθώς η άνοδος του λαϊκισμού τροφοδοτείται συχνά από την οικονομική ανασφάλεια.
Παρόλα αυτά, κάθε κρίση κουβαλάει μέσα της το σπόρο μιας νέας αρχής. Η Σύνοδος της Άγκυρας θα μπορούσε να είναι η στιγμή της «βίαιης ενηλικίωσης» της Ευρώπης. Αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταφέρουν να ξεπεράσουν τους εγωισμούς τους και να δημιουργήσουν μια κοινή δομή διοίκησης και εξοπλισμών, ίσως η αποχώρηση των ΗΠΑ να λειτουργήσει ως ο καταλύτης για την πραγματική ενοποίηση της ηπείρου. Το ρίσκο είναι τεράστιο, αλλά η εναλλακτική είναι η γεωπολιτική ασημαντότητα. Καθώς οι κάμερες σβήνουν και οι πόρτες των συνεδριάσεων κλείνουν στην τουρκική πρωτεύουσα, η Ευρώπη καλείται να αποδείξει αν το όραμα των ιδρυτών της μπορεί να επιβιώσει σε έναν κόσμο χωρίς προστάτες, όπου η ελευθερία δεν είναι πια δεδομένη, αλλά ένα ακριβό αγαθό που πρέπει να μπορείς να υπερασπιστείς μόνος σου.
