Η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στον προεδρικό θώκο των Ηνωμένων Πολιτειών επανέφερε στο προσκήνιο έναν όρο που πολλοί ήλπιζαν να αφήσουν οριστικά στο χρονοντούλαπο του Ψυχρού Πολέμου, αν και αυτή τη φορά η έννοια της «πυρηνικής σκόνης» αποκτά μια εντελώς νέα, σχεδόν σουρεαλιστική διάσταση. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Αμερικανός Πρόεδρος εισήγαγε τη συγκεκριμένη φράση στο λεξιλόγιό του, παρουσιάζοντάς την ως το απόλυτο «κλειδί» για τον τερματισμό της πολεμικής σύρραξης με το Ιράν. Στην αφήγηση του Τραμπ, το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης έχει υποστεί τέτοια πλήγματα από τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς του περασμένου έτους, που κάτω από τα ερείπια των εγκαταστάσεων δεν έχει απομείνει παρά ένα είδος σκονισμένου κατάλοιπου. Είναι μια ρητορική που τρομάζει τους επιστήμονες, όχι μόνο για τις γεωπολιτικές της προεκτάσεις, αλλά και για την επικίνδυνη υπεραπλούστευση μιας εξαιρετικά περίπλοκης και τοξικής πραγματικότητας.
Η χρήση αυτού του όρου από τον Τραμπ φαίνεται να έχει σχεδιαστεί με στρατηγικό τρόπο για να υποβαθμίσει τη σημασία του πραγματικού ζητήματος: του αποθέματος ουρανίου του Ιράν, το οποίο είναι εμπλουτισμένο σε επίπεδα κοντά στο 60%, μια ανάσα δηλαδή από το 90% που απαιτείται για την κατασκευή βόμβας. Ο Τραμπ χρησιμοποιεί τη γλώσσα της υπεραπλούστευσης για να δείξει ότι έχει τον πλήρη έλεγχο της κατάστασης, περιγράφοντας το υλικό αυτό ως μια ακίνδυνη «λευκή ουσία» που δημιούργησαν τα βομβαρδιστικά B-2. Ωστόσο, η επιστήμη έχει άλλη γνώμη. Στην πραγματικότητα, αυτό που ο Πρόεδρος βαφτίζει «σκόνη» είναι μια πτητική και εξαιρετικά τοξική ουσία που συνήθως βρίσκεται σε αέρια μορφή εντός δοχείων στο μέγεθος φιαλών κατάδυσης. Αν το υλικό αυτό, που στερεοποιείται σε θερμοκρασία δωματίου, έρθει σε επαφή με την υγρασία ή υποστεί κακό χειρισμό κατά τις ανασκαφές στα συντρίμμια, μπορεί να προκαλέσει μια απρόβλεπτη πυρηνική αντίδραση. Οι ειδικοί, μιλώντας στους New York Times, επισημαίνουν ότι ο όρος «πυρηνική σκόνη» δεν υπήρχε καν στο επιστημονικό λεξικό πριν τον επινοήσει ο Τραμπ.
Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι αυτή η «σκόνη» για την οποία μιλά σήμερα ο Τραμπ, δεν υπήρχε καν πριν από μερικά χρόνια. Τα επίπεδα εμπλουτισμού του Ιράν αυξήθηκαν κατακόρυφα μόνο μετά την απόφαση της πρώτης διακυβέρνησης Τραμπ να αποχωρήσει από την πυρηνική συμφωνία (JCPOA). Σήμερα, μετά τους βομβαρδισμούς σε κρίσιμες εγκαταστάσεις όπως αυτή στο Ισφαχάν, το υλικό αυτό πιστεύεται ότι παραμένει θαμμένο κάτω από τόνους τσιμέντου και σιδήρου. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει με αυτοπεποίθηση ότι το Ιράν έχει συμφωνήσει να παραδώσει αυτό το υλικό στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τις έντονες διαψεύσεις της Τεχεράνης. «Οι ΗΠΑ θα πάρουν όλη την πυρηνική σκόνη», δήλωσε χαρακτηριστικά σε ομιλία του στην Αριζόνα, παρουσιάζοντας μια εικόνα απόλυτης επικράτησης που όμως απέχει πολύ από την τεχνική πραγματικότητα του πεδίου.
Ακόμα και αν δεχτούμε το σενάριο του Τραμπ, η ανάκτηση του εμπλουτισμένου ουρανίου εν μέσω πολέμου φαντάζει ως ένας υλικοτεχνικός εφιάλτης. Ο ίδιος παραδέχτηκε μέσω του Truth Social ότι η ανασκαφή του θα είναι «μακρά και επίπονη», αλλά οι αναλυτές προειδοποιούν ότι είναι πρακτικά αδύνατη χωρίς τη συγκατάθεση του Ιράν. Μια τέτοια αποστολή θα απαιτούσε τη συμμετοχή πλήθους εξειδικευμένων επιστημόνων οι οποίοι, όπως σημειώνεται σκωπτικά, «δεν έχουν εμπειρία σε μάχες». Το να επιχειρήσει κανείς να εξορύξει πτητικό ουράνιο από ερείπια ενώ οι σφαίρες πέφτουν βροχή είναι μια ριψοκίνδυνη κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε τοπική ραδιενεργή μόλυνση. Παράλληλα, ούτε η ιρανική πλευρά μπορεί να μετακινήσει εύκολα το υλικό για να το κρύψει, καθώς η ουσία είναι υπερβολικά ευαίσθητη για να μεταφερθεί κρυφά μέσα στη νύχτα κάτω από το άγρυπνο βλέμμα των αμερικανικών δορυφόρων.
Η ανησυχία των επιστημόνων πηγάζει ακριβώς από αυτό το κενό ανάμεσα στην προεδρική ρητορική και τους νόμους της φυσικής. Η «πυρηνική σκόνη» του Τραμπ λειτουργεί ως μια βολική μεταφορά που καμουφλάρει τον κίνδυνο ενός πυρηνικού ατυχήματος ή μιας κλιματικής καταστροφής. Αν η σκόνη αυτή απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα, είτε λόγω κακού χειρισμού στις ανασκαφές είτε λόγω νέων χτυπημάτων, οι συνέπειες θα είναι πλανητικές. Τα σωματίδια θα μπορούσαν να ανέλθουν στη στρατόσφαιρα, μπλοκάροντας το ηλιακό φως και προκαλώντας έναν «πυρηνικό χειμώνα» που θα οδηγούσε σε παγκόσμιο λιμό. Η ρητορική της ισχύος παραγνωρίζει ότι οι ραδιενεργές ουσίες δεν υπακούουν σε πολιτικές συμφωνίες ούτε τρομοκρατούνται από την υπεροπλία. Στην εποχή του Τραμπ, η «πυρηνική σκόνη» έχει γίνει το σύμβολο μιας περιόδου όπου η τεχνολογική μας ικανότητα να καταστρέφουμε έχει ξεπεράσει την πολιτική μας ωριμότητα, αφήνοντας την ανθρωπότητα να παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα μια επικίνδυνη παρτίδα πόκερ με φόντο το τέλος του κόσμου.
