Υπάρχουν φορές που η πολιτική σκηνή μοιάζει λιγότερο με Κοινοβούλιο και περισσότερο με ένα μεγάλο, κατακόκκινο ντιβάνι, απ’ αυτά που συναντά κανείς στα γραφεία των ψυχαναλυτών. Εκεί όπου παλιές συμμαχίες ανασύρονται σαν ξεχασμένες παιδικές αναμνήσεις, ενοχές φωλιάζουν στις γωνίες όπως τα ακαθάριστα ψήγματα ενός απωθημένου, και το παρελθόν επανέρχεται με τη μορφή ενός βιβλίου – ή μάλλον, στην προκειμένη περίπτωση, ενός ταξιδιού.
«Ιθάκη» το είπε ο Αλέξης Τσίπρας, και ήδη πριν καν φτάσει στα βιβλιοπωλεία, η λέξη αυτή πυροδοτεί ψιθύρους, προσδοκίες, και μερικές – για την ωρα- καλά κρυμμένες… οργές.
Στην αριστερή φαντασιακή ψυχαναλυτική κλίνη , λοιπόν, τα πράγματα έχουν αρχίσει να πυρακτώνονται. Ο Παύλος Πολάκης , ο Νίκος Παππάς, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος κ.α. –πρόσωπα διαφορετικών εκδοχών της ίδιας πολιτικής ψυχής– κάθονται, μεταφορικά πάντα, στη γωνία. Περιμένουν. Και δεν περιμένουν απλώς την κυκλοφορία ενός βιβλίου, αλλά την κάθαρση που μπορεί να φέρει, ή τη θύελλα που ίσως προκαλέσει.
Το ντιβάνι δεν είναι απλώς ένα έπιπλο. Είναι ο τόπος όπου ξεδιπλώνεται η αλήθεια, εκεί όπου το αόρατο γίνεται ορατό. Στην πολιτική, το ντιβάνι αντιστοιχεί στον δημόσιο διάλογο, στα παρασκήνια των συνεδριάσεων, στις λίστες με το ξεκαθάρισμα των «κρυφών » λογαριασμών . Τώρα, με την «Ιθάκη», ο Α. Τσίπρας μοιάζει να ξαπλώνει στο δικό του. Επιλέγει να αφηγηθεί –ή να εξομολογηθεί– μια πορεία που πολλοί θεωρούν ακόμη αμφιλεγόμενη, με νίκες , απογοητεύσεις, ρήξεις και ανεκπλήρωτες υποσχέσεις.
Το ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι μόνο στο περιεχόμενο του βιβλίου. Είναι στο ποιοι περιμένουν να το διαβάσουν.
Η τριάδα Πολάκη -Παππά – Τσακαλώτου εκπροσωπεί τρεις πλευρές της αριστερής, πάλαι ποτέ, ηγεσίας. Και καθένας τους έχει μια διαφορετική σχέση με το ταξίδι προς την Ιθάκη, με την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, με τις αποφάσεις που κάποτε ένωσαν και μετά διέσπασαν το εσωτερικό ακροατήριο.
Δεν περιμένουν, επομένως, απλώς ένα βιβλίο. Περιμένουν κάτι σαν αντανάκλαση. Θέλουν να δουν πώς μνημονεύονται, πώς εξηγούνται οι επιλογές, πώς παρουσιάζεται η ιστορία στην οποία κι εκείνοι πρωταγωνίστησαν.
Για τον Νίκο Παππά, η περίοδος διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ ήταν κάτι πολύ περισσότερο από πολιτική δράση. Ήταν προσωπική ταυτότητα. Η σχέση του με τον Τσίπρα ήταν πάντα στενή και γι’ αυτό η προοπτική ενός βιβλίου που ανατέμνει εκείνα τα χρόνια μπορεί να είναι και καθοριστική .
Στον αντίποδα, υπάρχει ο Παύλος Πολάκης, ο άνθρωπος που είναι γνωστός για το ότι δεν φοβάται τις συγκρούσεις. Σε ένα ντιβάνι, αυτός μάλλον θα καθόταν στην άκρη, θα κουνιόταν νευρικά και θα ρωτούσε τον ψυχαναλυτή γιατί δεν πάμε κατευθείαν στην ουσία.
Για τον Π.Πολάκη, το βιβλίο του Α.Τσίπρα δεν είναι απλώς μια αφήγηση. Είναι πιθανό ένα σημείο λογαριασμού: ποιος στάθηκε, ποιος λύγισε, ποιος κράτησε τη γραμμή και ποιος έκανε πίσω. Η δική του πολιτική αφήγηση είναι σκληρή, αδιάλλακτη, βαθιά προσωπική. Η «Ιθάκη» ίσως αγγίζει την ευθεία σύγκρουση.
Όμως ακόμη κι εκείνος, που σπανίως κρύβει τα συναισθήματά του, φαίνεται να περιμένει σιωπηλά. Όχι από αδυναμία. Από ενδιαφέρον. Από την αίσθηση ότι το βιβλίο, αν και του Αλέξη Τσίπρα, αφορά και τον ίδιο.
Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι το αντίθετο του Πολάκη. Εσωστρεφής, μακιαβελικος , με έναν τρόπο πολιτικής έκφρασης που θυμίζει περισσότερο διάλεξη σε αμφιθέατρο παρά καφενειακή αντιπαράθεση. Στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή, θα καθόταν ήρεμα, θα άκουγε προσεκτικά, και θα έκανε κινήσεις μετα , ερήμην και «των συντρόφων» του .
Για εκείνον, το βιβλίο ενδεχομένως να λειτουργεί σαν αναστοχασμός. Ένα κομμάτι της περιόδου 2015–2019 περνά από τα φίλτρα της οικονομίας, της συμφωνίας, της διαπραγμάτευσης. Και σίγουρα θα τον ενδιαφέρει πώς αποτυπώνονται οι στιγμές που εκείνος βρέθηκε στο επίκεντρο της πιο δύσκολης φάσης της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Ο Ε. Τσακαλώτος δεν κυνηγάει τη δικαίωση όπως ο Π. Πολάκης, ούτε τη συναισθηματική αφήγηση όπως ο Ν. Παππάς. Κυνηγάει κάτι άλλο: την ακρίβεια. Το πώς θα ειπωθούν τα πράγματα. Το αν η Ιθάκη θα παρουσιαστεί ως ταξίδι του ενός ή ως συλλογική οδύσσεια.
Ο τίτλος «Ιθάκη» δεν είναι ουδέτερος. Φέρει μέσα του το βάρος της Οδύσσειας, της επιστροφής, της επίγνωσης, της ωριμότητας. Όμως, στην πολιτική, κάθε Οδυσσέας έχει το πλήρωμά του – και πολλές φορές το πλήρωμα έχει κι αυτό τις δικές του Ιθάκες.
Γι’ αυτό και η αναμενόμενη κυκλοφορία του βιβλίου, έχει δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα ηρεμίας πριν την σύγκρουση . Η καταιγίδα που αναμένεται δεν έχει να κάνει με σκάνδαλα ή αποκαλύψεις – τουλάχιστον όχι κατ’ ανάγκη. Έχει να κάνει με το πώς μια αφήγηση μπορεί να επηρεάσει πρόσωπα που κάποτε πορεύτηκαν μαζί και τώρα βρίσκονται σε άλλο σημείο του χάρτη. Με το πώς η μνήμη γίνεται πολιτικό εργαλείο. Με το πώς η ιστορία γράφεται από εκείνους που αποφασίζουν να την αφηγηθούν πρώτοι.
Κάθε βιβλίο είναι προσωπικό. Αλλά όταν γράφεται από έναν πρώην πρωθυπουργό, γίνεται συλλογικό. Οι Παππάς, Πολάκης και Τσακαλώτος δεν περιμένουν το ίδιο πράγμα από την «Ιθάκη». Περιμένουν, όμως, κάτι κοινό: να δουν πού τοποθετούνται μέσα στην αφήγηση εκείνης της δεκαετίας.
Η «Ιθάκη» υπόσχεται ταξίδι. Η καταιγίδα υπόσχεται αλήθεια, έστω και υποκειμενική , από τα μάτια του συγγραφέα.
Και η αλήθεια –όπως και στην ψυχανάλυση– ποτέ δεν αφήνει κανέναν αλώβητο.
