Του Κώστα Σελινιώτη
Η πρωτόδικη ετυμηγορία στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών ήταν μια στιγμή που η ελληνική δημόσια ζωή δεν μπορεί να προσπεράσει. Η «επόμενη μέρα» της Δικαστικής Απόφασης για το τεράστιο σκάνδαλο των υποκλοπών ΕΥΠ/Predator δεν είναι το “τέλος” της υπόθεσης. Είναι η αρχή της ουσιαστικής διερεύνησης που καθυστέρησε χρόνια, με πολιτικό και θεσμικό κόστος που πλέον δεν κρύβεται.
Το Δικαστήριο έκρινε ενόχους τους τέσσερις κατηγορούμενους και επέβαλε σε καθέναν συνολική ποινή 126 ετών και 8 μηνών, με εκτιτέα τα 8 χρόνια, και αναστολή μέχρι την εκδίκαση σε δεύτερο βαθμό.
Το σημαντικότερο όμως δεν είναι μόνο η καταδίκη. Είναι ότι το ίδιο το Δικαστήριο δεν συμπεριφέρθηκε σαν να «τελείωσε» η υπόθεση με τέσσερις ανθρώπους και δη ιδιώτες επιχειρηματίες (ντόπιους και αλλοδαπούς) που όπως δηλώνουν τώρα, το προϊόν τους διατίθεται μόνο σε Κυβερνήσεις ή Κρατικές Υπηρεσίες…. Αντίθετα, η υπόθεση ξαναγυρίζει σε εισαγγελικό επίπεδο για περαιτέρω διερεύνηση και μάλιστα για βαρύτερα ενδεχόμενα αδικήματα, με την απόφαση να σημειώνει ρητά ότι γίνεται λόγος και για πιθανή «Κατασκοπεία».
Αυτό από μόνο του ακυρώνει το πιο βολικό αφήγημα των τελευταίων χρόνων. Ότι δηλαδή πρόκειται για «ένα ιδιωτικό σκέλος», μια εταιρική παραβατικότητα σε μια σκοτεινή αγορά τεχνολογίας, κάτι που δήθεν δεν αγγίζει τον πυρήνα του Κράτους. Το Δικαστήριο, με την ίδια του την κίνηση να επιστρέψει τη δικογραφία για έρευνα σοβαρότατων αδικημάτων κακουργηματικού χαρακτήρα όπως η Κατασκοπεία, δείχνει πως η ιστορία δεν χωράει σε ένα πλημμέλημα και τέσσερις εκπροσώπους εταιρειών.
Και υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο, πολιτικά εκρηκτικό… Στο σκεπτικό που καταγράφεται, ο Πρόεδρος της Έδρας μίλησε για κοινή δράση «από κοινού και από συναυτουργία με τρίτα πρόσωπα». Δηλαδή η ίδια η απόφαση αφήνει ανοιχτό, με δικαστικούς όρους, ότι δεν ήταν μια “αυτοτελής” δράση τεσσάρων προσώπων.
Γιατί η υπόθεση ξαναρχίζει τώρα, και γιατί αυτό είναι καταπέλτης για την Κυβέρνηση
Η Κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει προσπαθήσει επίμονα να κρατήσει την υπόθεση σε ένα στενό, διαχειρίσιμο κάδρο. Να μείνει ως «τεχνικό σκάνδαλο», ως «απόπειρα ιδιωτών», ως μια ιστορία που τελειώνει με μια δίκη για πλημμελήματα. Όμως η ίδια η δικαστική εξέλιξη δείχνει ότι αυτό το κάδρο σπάει.
Πρώτον, διότι η απόφαση δεν σταμάτησε στους τέσσερις. Παραπέμπει όπως προανέφερα για διερεύνηση και άλλες πτυχές, πολύ πιο σοβαρές.
Δεύτερον, διότι, όπως σημειώνει, ο εντοπισμός ιχνών των υποκλοπών ΕΥΠ/Predator δεν αφορά μόνο αντίπαλους πολιτικούς και δημοσιογράφους, αλλά και Υπουργούς, Διακστικούς, στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, στελέχη της ΕΥΠ καθώς και επιχειρηματίες. Αν πράγματι το αποτύπωμα φτάνει σε τέτοια επίπεδα, τότε η έννοια της «Κατασκοπείας» δεν είναι ρητορική. Είναι το αυτονόητο ερώτημα Εθνικής Ασφάλειας. Ποιος στοχοποιεί, ποιον, για ποιον λόγο και για λογαριασμό τίνος. Είναι ο ορισμός της Κατασκοπείας…
Τρίτον, διότι η ίδια η Κυβέρνηση είναι πολιτικά εκτεθειμένη όχι μόνο για το “τι έγινε”, αλλά κυρίως για το “τι έκανε μετά”. Το σκάνδαλο είχε ήδη κλονίσει το κυβερνητικό αφήγημα, οδήγησε σε απομάκρυνση του τότε Διοικητή της ΕΥΠ και του Γενικού Γραμματέα του Πρωθυπουργού, και αποτέλεσε διεθνές πλήγμα για την εικόνα της χώρας.
Η μεγάλη αδυναμία της Κυβέρνησης δεν είναι ότι «δεν ήξερε». Είναι ότι λειτούργησε σαν να μην όφειλε να ξέρει. Και αυτό, σε μια Δημοκρατία, είναι η διαφορά ανάμεσα στην πολιτική ευθύνη και την πολιτική υπεκφυγή.
Η «προστατευτική ομπρέλα» που κατέρρευσε – Το πόρισμα Ζήση και η στάση της κορυφής της Δικαιοσύνης
Αν υπάρχει μια θεσμική πράξη που βαραίνει σαν σκιά πάνω από όλα αυτά, είναι η απόφαση της εισαγγελικής κορυφής του Αρείου Πάγου να «κλείσει» το κρατικό σκέλος και να μείνουν στο εδώλιο μόνο οι τέσσερις ιδιώτες και μάλιστα σε επίπεδο πλημμελημάτων.
Τα ΜΜΕ το περιγράφουν ξεκάθαρα. Το 2024 η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου “αρχειοθέτησε” σκέλος που αφορούσε την ΕΥΠ και παρέπεμψε τους τέσσερις επιχειρηματίες να δικαστούν για πλημμελήματα.
Αυτή η επιλογή δεν ήταν μια ουδέτερη διαδικαστική πράξη. Ήταν πολιτικά φορτισμένη απόφαση με συνέπειες… Έδωσε στην Κυβέρνηση χώρο να πει «η Δικαιοσύνη τα έψαξε, δεν βρήκε κρατική εμπλοκή». Μόνο που τώρα η ίδια η δικαστική εξέλιξη επιστρέφει την υπόθεση για έρευνα σοβαρότερων εγκλημάτων, αφήνοντας να αιωρείται το ερώτημα, εάν υπήρχαν ενδείξεις για βαρύτερες πράξεις, γιατί ο φάκελος “κόπηκε” εκεί που τον βόλευε να κοπεί;
Και εδώ έρχεται το κρίσιμο. Δεν είναι “αντιπολιτευτικό” να ζητάς εξηγήσεις από την κορυφή της Δικαιοσύνης. Είναι το ελάχιστο καθήκον μιας κοινωνίας που θέλει να λέγεται Κράτος Δικαίου.
Στο ίδιο πλαίσιο, έχει καταγραφεί και η έντονη δημόσια κριτική για τον τρόπο που χειρίστηκε συνολικά η Δικαιοσύνη κρίσιμες στιγμές της υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένων κινήσεων που ερμηνεύτηκαν ως θεσμική «αποστράγγιση» της έρευνας και ως απομάκρυνση της από εκεί που πονούσε περισσότερο.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας και η “ανασύσταση φακέλου” – Η άλλη «αναψηλάφηση» που έρχεται από υποχρέωση
Παράλληλα με το ποινικό πεδίο, υπάρχει και ένα άλλο μέτωπο που έχει καθαρή πολιτική σημασία. Ο διοικητικός έλεγχος της νομιμότητας και της διαφάνειας. Η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ, όπως περιγράφεται, υποχρεώνει την ΕΥΠ σε τρεις επιλογές. Να καταθέσει πλήρη φάκελο των υποκλοπών, να ισχυριστεί καταστροφή στοιχείων με νόμιμο έρεισμα, ή να προχωρήσει σε ανασύσταση του φακέλου ώστε να γίνει ουσιαστικός δικαστικός έλεγχος.
Αυτό είναι πολιτικά τεράστιο, γιατί ακυρώνει την πρακτική του “δεν υπάρχει φάκελος, άρα δεν υπάρχει θέμα”. Αν το ΣτΕ απαιτεί ανασύσταση για να γίνει έλεγχος, τότε το Κράτος υποχρεώνεται να λειτουργήσει ως Κράτος Δικαίου και όχι ως μηχανισμός σιωπής.
Οι «Ιφιγένειες» μέσα στην ΕΥΠ – Οι 78 Μετατάξεις ως καθρέφτης ενός μηχανισμού αντιποίνων
Εδώ έρχεται το κομμάτι που, είναι από τα πιο σκοτεινά και πιο αποκαλυπτικά για το τι συνέβη πραγματικά μέσα στο σύστημα.
Οι μαζικές υποχρεωτικές Μετατάξεις 78 στελεχών της ΕΥΠ προς την ΕΛ.ΑΣ. δεν ήταν μια απλή διοικητική αναδιάταξη. Συνδέθηκαν δημόσια με ερωτήματα για το αν χρησιμοποιήθηκαν ως πειθαρχικό εργαλείο, ως «παράδειγμα προς συμμόρφωση» και ως απομάκρυνση ανθρώπων που είτε είχαν θεσμικό βάρος (προϊστάμενοι) είτε συνδικαλιστικό ρόλο. Και το πιο κρίσιμο, υπάρχει δικαστική κρίση που έκρινε αντισυνταγματικές Μετατάξεις 19 από τους 78 που προσέφυγαν, από το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών, κάτι που αποτυπώνεται και στον Τύπο.
Το θεσμικό ερώτημα εδώ είναι σκληρό. Όταν σε μια Υπηρεσία Πληροφοριών, όπου η νομιμότητα είναι η πρώτη γραμμή άμυνας της Δημοκρατίας, όσοι «δεν μπαίνουν στο κλίμα» μετατάσονται μαζικά, τότε η Υπηρεσία αυτή παύει να είναι εργαλείο ασφάλειας και γίνεται εργαλείο εσωτερικού ελέγχου. Και αυτό δεν είναι απλώς άδικο. Είναι επικίνδυνο.
Οι 78 αναγκαστικές μετατάξεις δεν είναι λοιπόν ένα απλό υπηρεσιακό επεισόδιο. Όταν μετατάσονται μαζικά στελέχη, ανάμεσά τους προϊστάμενοι και συνδικαλιστικά στελέχη, σε περίοδο που η Υπηρεσία βρίσκεται σε κρίση και το σκάνδαλο βράζει, η κοινωνία δικαιούται να υποψιάζεται αντίποινα. Και όταν επιπλέον προκύπτει ότι κάποιοι από αυτούς είχαν στοχοποιηθεί και από υποκλοπή-παρακολούθηση, η υποψία γίνεται κραυγή για έλεγχο. Η Δημοκρατία δεν αντέχει Υπηρεσίες όπου η «αντίρρηση» και η διαφωνία σε έκνομες ενέργειες της Ιεραρχίας ισοδυναμεί με εξορία.
Αυτό το διοικητικό εργαλείο “μετατάσσω άρα τιμωρώ” φαίνεται να συνδέεται με ειδική νομοθετική πρόβλεψη, που δημοσιεύεται ως άρθρο 74 του ν. 4873/2021.
Αν προσθέσει κάποιος σε αυτά, τη χρονική συγκυρία και την πολιτική θερμοκρασία εκείνης της περιόδου, το συμπέρασμα γίνεται πιο βαρύ. Η χώρα δεν έζησε μόνο ένα σκάνδαλο υποκλοπών. Έζησε και έναν μηχανισμό “εσωτερικής πειθάρχησης” σε κρίσιμους Θεσμούς, ώστε να μην ανοίγουν στόματα και να μην υπάρχουν αντιστάσεις.
Αν η νέα διερεύνηση θέλει να είναι σοβαρή, δεν μπορεί να κοιτάξει μόνο τηλεφωνικούς αριθμούς και τεχνικά ίχνη. Πρέπει να κοιτάξει και διοικητικές αποφάσεις που λειτούργησαν ως κοινωνική μηχανική μέσα στην ΕΥΠ.
Η διεθνής διάσταση και το ελληνικό “ΕΥΠgate” ως παγκόσμιο παράδειγμα
Η υπόθεση δεν είναι εσωτερική ελληνική ιδιορρυθμία. Είναι κομμάτι της διεθνούς αγοράς “mercenary spyware”, όπου ιδιωτικές κοινοπραξίες πουλάνε δυνατότητες υποκλοπής επιπέδου κρατικής Υπηρεσίας, και Κράτη προσπαθούν μετά να ισχυριστούν ότι «δεν γνώριζαν».
Η καταδίκη στην Ελλάδα καταγράφηκε και διεθνώς ως εξέλιξη σε μια υπόθεση που ταλάνισε το πολιτικό σύστημα και άγγιξε ζητήματα Δημοκρατίας και θεσμικής αξιοπιστίας.
Παράλληλα, Οργανώσεις Δικαιωμάτων τονίζουν διαχρονικά πως τέτοιες υποθέσεις δεν εξαντλούνται σε μια Δίκη για τους “τεχνικούς” ή τους “μεσάζοντες”, αλλά πρέπει να φτάνουν σε όσους έδωσαν εντολές, όσους επωφελήθηκαν και όσους κάλυψαν.
Και εδώ επιστρέφουμε στο ελληνικό πρόβλημα. η Κυβέρνηση θέλει να κλείσει το θέμα. Η κοινωνία, η Αντιπολίτευση και πλέον και το ίδιο το δικαστικό αποτύπωμα, το ξανανοίγουν.
Τι σημαίνει πολιτικά η «αναψηλάφηση» – Δεν είναι εκδίκηση, είναι δημοκρατική αυτοάμυνα
Η συζήτηση που ανοίγει τώρα δεν είναι “να τιμωρηθεί κάποιος πολιτικά”. Είναι να επανέλθει ο κανόνας. Να μάθουμε ποιος ήταν ο τελικός χρήστης του προιόντος, ποιο ήταν το κίνητρο, ποια ήταν η σχέση με τις “νόμιμες” επισυνδέσεις, ποιος διέταξε, ποιος συγκάλυψε, ποιος παρέλειψε να ελέγξει.
Η ανοιχτή επιστολή του Νίκου Ανδρουλάκη προς πρόσωπα που φέρονται να ήταν στόχοι, κινείται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Ότι η σιωπή λειτουργεί ως συνενοχή και ότι το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να συνεχίσει σαν να μη συνέβη τίποτα.
Όσο η Κυβέρνηση επιμένει να το παίζει “παρατηρητής” ενός σκανδάλου που συνέβη δίπλα της, τόσο περισσότερο το σκάνδαλο θα την τρώει από μέσα. Γιατί εδώ υπάρχει μια απλή πολιτική αλήθεια. Όταν συγκεντρώνεις την εποπτεία των Μυστικών Υπηρεσιών στην κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας, συγκεντρώνεις και την ευθύνη.
Και αντί η Κυβέρνηση να δει την υπόθεση ως ευκαιρία θεσμικής κάθαρσης, η συνολική αίσθηση που άφησε σε μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας είναι προσπάθεια υποβάθμισης, σπρωξίματος στο ποινικό “μικρό” και κλεισίματος του κρατικού “μεγάλου”.
Το “αυτονόητο” έγινε, τώρα αρχίζει το δύσκολο
Η καταδίκη ήταν το αυτονόητο. Το είπε σχεδόν αυτούσιο και ο συνήγορος που εκπροσωπεί θύματα, όπως καταγράφεται διεθνώς. Δεν είναι ώρα πανηγυρισμών, είναι ώρα να ανοίξει ο δρόμος για την έρευνα των κακουργημάτων.
Αν αυτή τη φορά η έρευνα πάει μέχρι τέλους, τότε η Ελλάδα μπορεί να γυρίσει σελίδα. Όχι επειδή “τιμώρησε τέσσερις ιδιώτες επιχειρηματίες”, αλλά επειδή βρήκε την αλήθεια και έστησε θεσμικά αναχώματα ώστε να μην ξανασυμβεί.
Αν όμως ξαναδούμε το ίδιο έργο, δηλαδή μια καταδίκη που λειτουργεί σαν άλλοθι για να θαφτεί το πολιτικό σκέλος, τότε το μήνυμα θα είναι τραγικό. Ότι μπορείς να στήσεις ένα σύστημα υποκλοπών, να ανακατεύεις κρατικούς μηχανισμούς και ιδιωτικά spyware, να διαλύεις εσωτερικές αντιστάσεις με Μετατάξεις, και στο τέλος να “τακτοποιείς” την υπόθεση με χαμηλές ποινικές κορυφές και υψηλή θεσμική σιωπή.
Η χώρα δεν αντέχει άλλο ένα τέτοιο μήνυμα.
