Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Ο όρος «συστημικός κίνδυνος» δεν είναι μια αφηρημένη έννοια για ακαδημαϊκές συζητήσεις. Περιγράφει τη στιγμή που η φθορά ενός βασικού πυλώνα δεν μένει εντός ορίων, αλλά απειλεί να παρασύρει ολόκληρο το οικοδόμημα. Στην πολιτική, αυτό συμβαίνει όταν η κρίση μιας κυβέρνησης παύει να είναι απλώς εκλογική και μετατρέπεται σε κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και τη δημοκρατική λειτουργία. Και το ερώτημα σήμερα δεν μπορεί να αποφεύγεται και είναι , βρισκόμαστε ήδη σε αυτή τη φάση;
Η Νέα Δημοκρατία κατέκτησε την εξουσία με ένα εντυπωσιακό 41%, επενδύοντας στο αφήγημα του «επιτελικού κράτους» και της αποτελεσματικής διακυβέρνησης. Όμως η ισχύς αυτή, αντί να θωρακίσει την αξιοπιστία της, φαίνεται να επιταχύνει τη φθορά της. Διότι όσο μεγαλύτερη είναι η εξουσία, τόσο πιο εκκωφαντική γίνεται η αποτυχία όταν οι υποσχέσεις διαψεύδονται.
Και οι διαψεύσεις δεν είναι λίγες. Υποκλοπές, Τέμπη, σκιές σε κρίσιμους οργανισμούς, αδιαφανής διαχείριση πόρων. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για μια αλυσίδα γεγονότων που δημιουργεί την εικόνα ενός συστήματος που λειτουργεί χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Ακόμη πιο ανησυχητικη είναι η αίσθηση ότι τίποτα δεν κλείνει οριστικά, ότι κάθε υπόθεση αφήνει πίσω της ερωτήματα που δεν απαντώνται ποτέ.
Όταν μάλιστα η κριτική δεν προέρχεται μόνο από την αντιπολίτευση αλλά και από τον ίδιο τον πυρήνα της παράταξης, το πρόβλημα γίνεται υπαρξιακό. Η παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά, ενός πρώην πρωθυπουργού που γνωρίζει όσο λίγοι το εσωτερικό του συστήματος, δεν μπορεί να υποβαθμιστεί ως «παρένθεση». Όταν ένας άνθρωπος του ίδιου χώρου μιλά με τόσο βαρείς χαρακτηρισμούς, τότε δεν έχουμε απλώς εσωκομματική ένταση , αλλα έχουμε ρήγμα.
Την ίδια ώρα, η κοινωνία παρακολουθεί με αυξανόμενη δυσπιστία. Σε μια οικονομία όπου λίγοι ισχυροί παίκτες κυριαρχούν —από τα σούπερ μάρκετ έως τις τράπεζες— η αίσθηση αδικίας παγιώνεται. Οι πολίτες δεν βλέπουν απλώς μια κυβέρνηση που φθείρεται αλλα βλέπουν ένα σύστημα που μοιάζει να λειτουργεί για τους λίγους και να αγνοεί τους πολλούς.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για εκλογές δεν είναι σενάριο πολιτικής τακτικής. Είναι ένδειξη πίεσης. Όταν η κοινωνική νομιμοποίηση διαβρώνεται, η προσφυγή στις κάλπες μετατρέπεται από επιλογή σε ανάγκη. Όχι γιατί οι εκλογές λύνουν τα πάντα, αλλά γιατί αποτελούν τη μόνη καθαρή απάντηση σε μια κρίση εμπιστοσύνης.
Το πραγματικό διακύβευμα, λοιπόν, δεν είναι αν η κυβέρνηση χάνει έδαφος. Είναι αν η φθορά της συμπαρασύρει και την ίδια τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος. Αν αυτό συμβαίνει, τότε δεν υπάρχει περιθώριο για επικοινωνιακές διαχειρίσεις και αναβολές. Απαιτούνται καθαρές λύσεις, θεσμικές εγγυήσεις και πολιτική ευθύνη.
Γιατί όταν η κρίση γίνεται συστημική, η αδράνεια δεν είναι ουδετερότητα. Είναι συνενοχή.
