Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς γεννιέται ένα τραγούδι. ‘Αλλοτε ξεκινά από μια λέξη, μια εικόνα, μια προσωπική εμπειρία ή μια ανάμνηση. Πίσω όμως από τη στιγμή της έμπνευσης κρύβονται συνήθως χρόνια μελέτης, μουσικής παιδείας, αμέτρητες ώρες εξάσκησης, γνώση, καλλιέργεια, συνθετική ικανότητα, προσωπικά βιώματα και πάνω απο όλα η εμπειρία της ζωής. Ένα τραγούδι μπορεί να γραφτεί σε λίγα λεπτά, αλλά συχνά έχει μέσα του δεκαετίες διαδρομής.
Σήμερα, για πρώτη φορά στην ιστορία της μουσικής, στη διαδικασία αυτή εισέρχεται ένας νέος παράγοντας, η Τεχνητή Νοημοσύνη. Συστήματα που μπορούν να δημιουργούν μελωδίες, ενορχηστρώσεις, στίχους, φωνές και ολόκληρα μουσικά έργα μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Εργαλεία που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ανήκαν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι εξελίξεις είναι τόσο γρήγορες ώστε κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα πώς θα είναι η μουσική βιομηχανία όχι σε πέντε ή δέκα χρόνια, αλλά στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.
Είναι η τεχνητή νοημοσύνη ένα ακόμη εργαλείο στα χέρια των δημιουργών; Μια νέα τεχνολογική επανάσταση αντίστοιχη με εκείνες που έφεραν η ηχογράφηση, το συνθεσάιζερ ή το διαδίκτυο; Ή πρόκειται για μια βαθύτερη αλλαγή που αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της δημιουργίας;
Τη δική του οπτική καταθέτει στο ΑΠΕ/ΜΠΕ ο μουσικοσυνθέτης και πρόεδρος της Autodia (Αυτοδιαχείριση), Γιάννης Γλέζος , ένας από τους καταξιωμένους Έλληνες δημιουργούς, με μακρόχρονη παρουσία στο ελληνικό τραγούδι. Από την πρώτη του μεγάλη επιτυχία, τη «Βροχή στα δειλινά», που έγινε ευρύτερα γνωστή ως «Περιστεράκι της φτωχειάς αυλής», μέχρι τις μελοποιήσεις έργων κορυφαίων Ελλήνων και ξένων ποιητών, έχει διαγράψει μια μακρά δημιουργική πορεία, παρακολουθώντας όλες τις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές που επηρέασαν τη μουσική. Αναφερόμενος στις ευκαιρίες αλλά και στους κινδύνους που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη, ο Γιάννης Γλέζος σημειώνει ότι: «Η μεγαλύτερη ευκαιρία που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη είναι να αποφασίσουμε σε θεσμικό, επιχειρησιακό και κοινωνικό επίπεδο να διαμορφώσουμε ανθρωποκεντρικούς και ηθικούς κανόνες χρήσης της ΤΝ, η οποία να σέβεται τους δημιουργούς και τα δικαιώματά τους, να ενισχύει και όχι να υπονομεύει τον πολιτιστικό και δημιουργικό κλάδο.
Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η ΤΝ θα λειτουργεί υποβοηθητικά/επικουρικά στα διάφορα στάδια παραγωγής και διανομής της μουσικής και όχι ανταγωνιστικά, όπως τώρα, υπηρετώντας απλώς τα υπερκέρδη ενός διεθνούς τεχνολογικού ολιγοπωλίου. Είναι πολύ επικίνδυνο να της εκχωρήσουμε περισσότερες ευθύνες, εξουσία και δικαιώματα επί της ζωής και της εργασίας μας από όσα της αναλογούν. Εμείς οι δημιουργοί βασίζουμε την ελευθερία της έκφρασης στο ηθικό δικαίωμα επί των έργων μας, το οποίο καταστρατηγείται ασύστολα. Ο κίνδυνος αυτός ήδη διαφαίνεται από τη μαζική λεηλασία στην οποία έχουν επιδοθεί τα συστήματα ΤΝ, τα οποία εκπαιδεύονται πάνω στα ανθρώπινα έργα, χωρίς τη συναίνεση, την άδεια ή την αμοιβή των δημιουργών τους, χωρίς διαφάνεια και λογοδοσία προς τους οργανισμούς και τις αρμόδιες αρχές. Το αποτέλεσμα είναι ότι γεμίζουν την αγορά με καλλιτεχνικά προϊόντα που μιμούνται όλο και πιο τέλεια τα δικά μας έργα, τα οποία παραγκωνίζονται από την αγορά, μέσα στην οποία δουλεύουμε και βιοποριζόμαστε. Αυτό σημαίνει για μας απώλειες στα έσοδά μας έως και 24% μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Και αν συνεχίσουμε έτσι, οι απώλειες αυτές θα έχουν εκθετική αύξηση.»
Οι θέσεις του αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα και λόγω της θεσμικής του ιδιότητας. Από το 2007 βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων ως πρόεδρος της Autodia(Αυτοδιαχείριση), του ελληνικού Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης που εκπροσωπεί τη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού και το σύνολο του ξένου μουσικού ρεπερτορίου μέσω συνεργασιών με 85 αντίστοιχους οργανισμούς διεθνώς. Ο Γιάννης Γλέζος θεωρεί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί πλέον και μια επιτακτική ανάγκη για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου προστασίας των δημιουργών. Όπως επισημαίνει, «Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε άμεσα ένα νέο, στοχευμένο νομικό πλαίσιο στην Ευρώπη που θα διασαφηνίζει τη νόμιμη λειτουργία των συστημάτων ΤΝ ειδικά στον κλάδο μας, εισάγοντας αποτελεσματικά μέτρα επιβολής, συμμόρφωσης και διαφάνειας. Θα πρέπει όλοι να συνεργαστούμε για τη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος αδειοδότησης των συστημάτων ΤΝ, ώστε εμείς οι δημιουργοί να αδειοδοτούμε μέσω των οργανισμών μας, αλλά και να αμειβόμαστε για τις χρήσεις αυτές, εφόσον συναινούμε φυσικά.»
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι «οι δημιουργοί θα πρέπει νομοθετικά να μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά το δικαίωμα, όσοι το επιθυμούν, να μην επιτρέπουν σε οποιαδήποτε εταιρία ΤΝ να χρησιμοποιεί μέρος ή το σύνολο του έργου τους.»
Όπως αναφέρει απαιτούνται παράλληλα νέες πολιτικές που θα ενισχύσουν την παρουσία της ανθρώπινης δημιουργίας στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα. «Παράλληλα, θα πρέπει τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες ενίσχυσης, ιχνηλασιμότητας και προβολής των ανθρώπινων καλλιτεχνικών έργων στην εποχή του streaming και της ΤΝ.»
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη διαφάνεια απέναντι στο κοινό, σημειώνοντας ότι «Οι ακροατές έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν εάν ένα τραγούδι που ακούνε σε μία πλατφόρμα είναι προϊόν εξολοκλήρου ΤΝ, μερικώς τροποποιημένο με ΤΝ ή παραποιημένο/πλαστό (deepfake), με ειδική σήμανση που θα φέρει το αρχείο ήχου.»
Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη οι υπό διαμόρφωση συμφωνίες με τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να καλύψουν το σύνολο των δημιουργών και όχι μόνο τα μεγαλύτερα μουσικά ρεπερτόρια. Όπως τονίζει, «Επιπλέον, είναι σημαντικό στις διαπραγματεύσεις και τους διακανονισμούς που γίνονται αυτήν τη στιγμή με τις εταιρίες ΤΝ, να ωφεληθούν όχι μόνο τα μεγάλα αγγλοσαξονικά ρεπερτόρια που ανήκουν σε μεγάλους καταλόγους μουσικών εκδοτών, αλλά και οι μικρομεσαίοι -που είναι και οι περισσότεροι- δημιουργοί ρεπερτορίων που συνιστούν τον πλούτο και την πολυμορφία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας και κληρονομιάς.»
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Γιάννης Γλέζος θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για την ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη και τον πολιτισμό, υπογραμμίζοντας ότι «Αν πρώτα δεν προστατέψουμε τον ευρωπαϊκό πολιτιστικό και δημιουργικό κλάδο που είναι καινοτόμος και παραγωγικός με 12 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, με ποιά ισχύ, με ποια επιχειρήματα θα διαπραγματευτούμε με τις μεγάλες αμερικανικές εταιρίες ΤΝ προς την κατεύθυνση που εμείς θέλουμε; Εν τέλει, ποιο είναι το όραμά μας στην Ευρώπη; Μόνο αν συνυπάρξουν αρμονικά ο πολιτισμός και η τεχνολογική καινοτομία, μπορούμε να έχουμε πραγματική ανάπτυξη.»
Οι παρεμβάσεις του συνοψίζουν ένα από τα βασικά διλήμματα που αντιμετωπίζει σήμερα η μουσική κοινότητα διεθνώς: πώς μπορεί η τεχνολογική πρόοδος να λειτουργήσει υπέρ της δημιουργίας χωρίς να υπονομεύσει τους ίδιους τους δημιουργούς. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ανάπτυξη νέων εργαλείων, αλλά και τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα προστατεύει την πνευματική εργασία, θα διασφαλίζει τη διαφάνεια και θα επιτρέπει στην καινοτομία να συνυπάρχει με τον πολιτισμό.
Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται ήδη στη μουσική. Το ερώτημα δεν είναι αν θα επηρεάσει τη δημιουργία, αλλά με ποιον τρόπο. Οι απαντήσεις των ανθρώπων που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στη σύνθεση, στο τραγούδι και στην καλλιτεχνική έκφραση ίσως φωτίσουν καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τις ευκαιρίες, τις προκλήσεις και τα όρια αυτής της νέας εποχής. Γιατί τελικά η συζήτηση δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά κάτι πολύ ευρύτερο το μέλλον της δημιουργίας.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Πηγή: Αθήνα 9,84
