Του Χρήστου Καπούτση
Το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική γεωπολιτική κατασκευή ή ένα επικοινωνιακό εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης της Άγκυρας. Συνιστά οργανωμένο στρατηγικό σχέδιο αναθεώρησης του υφιστάμενου καθεστώτος κυριαρχίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, με σαφή στόχο τη μεταβολή των ισορροπιών ισχύος υπέρ της Τουρκίας.
Μέσα σε αυτό το δόγμα, 152 ελληνικά νησιά, νησίδες και βραχονησίδες εμφανίζονται είτε ως «αμφισβητούμενες περιοχές» είτε ακόμη και ως ζώνες υπό τουρκική κυριαρχία. Η επιδίωξη της Άγκυρας είναι ξεκάθαρη: έλεγχος θαλάσσιων ζωνών, ενεργειακών πόρων, υδρογονανθράκων, αλιευτικών πεδίων και στρατηγικών θαλάσσιων διαδρόμων. Γι’ αυτό αμφισβητούνται ευθέως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου, όχι μόνο σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, αλλά και μέσω μιας συστηματικής στρατιωτικής πίεσης.
Η τουρκική στρατηγική αναπτύσσεται σε μια περίοδο πρωτοφανούς γεωπολιτικής ρευστότητας: πόλεμος στην Ουκρανία, αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή, κρίση στη Γάζα, ένταση Ισραήλ–Ιράν, αστάθεια στον Λίβανο και διαρκής απειλή ανάφλεξης στα Στενά του Ορμούζ. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε ενιαίο γεωστρατηγικό πεδίο ανταγωνισμού, όπου η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή.
Οι πρόσφατες αποφάσεις του ΚΥΣΕΑ για ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος, με νέες φρεγάτες, αναβάθμιση του στόλου ΜΕΚΟ και ενίσχυση στρατιωτικών επικοινωνιών, αποτυπώνουν την επίγνωση της κρισιμότητας της συγκυρίας. Ωστόσο, η απόφαση του ΚΥΣΕΑ για την απομάκρυνση συστοιχιών Patriot από την Κάρπαθο και τον Έβρο προκαλεί εύλογα ερωτήματα στρατηγικής συνέπειας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η περιφερειακή απειλή όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά ενδέχεται να κλιμακωθεί.
Και εδώ προκύπτει ένα σοβαρό ερώτημα:
Τι ακριβώς άλλαξε; Διότι όταν αναπτύχθηκαν οι ΠΑΤΡΙΟΤ σε Κάρπαθο και Έβρο, η επίσημη κυβερνητική αιτιολογία ήταν η απειλή βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων επιθέσεων, από την ευρύτερη περιφέρεια της Μέσης Ανατολής.
Σήμερα όμως η περιοχή δεν δείχνει πιο ασφαλής, αντιθέτως….
Οι ενδείξεις κλιμάκωσης με το Ιράν πολλαπλασιάζονται.
Και σύμφωνα με διεθνείς πληροφορίες, ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει ακόμη και επαναφορά στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Άρα η χρονική συγκυρία της απόσυρσης δημιουργεί εύλογο προβληματισμό.
Από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, η Άγκυρα θεωρεί ότι διαθέτει σήμερα αυξημένη γεωπολιτική αξία για τη Δύση: στη Μαύρη Θάλασσα, στο ουκρανικό μέτωπο, στη Συρία, στο μεταναστευτικό και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Παράλληλα, εκλαμβάνει τη στρατηγική και στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ ως προσπάθεια γεωπολιτικής περικύκλωσης. Μέσα σε αυτή τη λογική, η «Γαλάζια Πατρίδα» λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης, διεκδίκησης και σταδιακής επιβολής τετελεσμένων.
Αυτό είναι και το πλέον ανησυχητικό στοιχείο: η πεποίθηση της τουρκικής ηγεσίας ότι η ισορροπία ισχύος μετακινείται υπέρ της. Και η ιστορία δείχνει ότι κάθε φορά που η Τουρκία αισθάνεται στρατηγικά ενισχυμένη, αυξάνει αντίστοιχα και τον αναθεωρητισμό της , από την Κύπρο του 1974 έως τη Συρία, τη Λιβύη και τις σημερινές πιέσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η «Γαλάζια Πατρίδα», συνεπώς, δεν είναι ένα απλό σύνθημα εθνικιστικής ρητορικής. Είναι η επιτομή μιας αναθεωρητικής και επεκτατικής στρατηγικής, η οποία αμφισβητεί ευθέως το Διεθνές Δίκαιο, τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή.
Patriot, Κάρπαθος και Κύπρος
Σύμφωνα με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο, Παύλο Μαρινάκη, η συστοιχία Patriot που είχε αναπτυχθεί στην Κάρπαθο αποσύρεται και αντικαθίσταται από ζεύγος μαχητικών Mirage 2000-5, ενώ παράλληλα αποχωρούν και τα τέσσερα ελληνικά F-16 από την Πάφο της Κύπρου.
Η εξέλιξη έχει σαφές γεωστρατηγικό ενδιαφέρον. Τα Patriot αποτελούν στρατηγικό αντιαεροπορικό και αντιβαλλιστικό σύστημα περιοχής. Τα Mirage 2000-5 ενισχύουν την αεροπορική επιτήρηση και την άμεση αναχαίτιση, δεν προσφέρουν όμως την ίδια δυνατότητα συνεχούς αντιπυραυλικής άμυνας. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα φαίνεται να μετατοπίζει το βάρος από την παθητική αντιβαλλιστική προστασία προς την ταχεία αεροπορική αντίδραση.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί αυτή η αλλαγή γίνεται τώρα. Η κρίση στη Μέση Ανατολή, η αβεβαιότητα γύρω από το Ιράν και η γενικευμένη αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο δεν δείχνουν περιβάλλον αποκλιμάκωσης. Αντιθέτως, αυξάνουν την ανάγκη αεράμυνας και αποτροπής.
Μία ερμηνεία είναι ότι, η Ελληνική Κυβέρνηση επιχειρεί να αποφύγει την εικόνα περαιτέρω στρατιωτικοποίησης της Καρπάθου, τη στιγμή που η Άγκυρα κατηγορεί την Ελλάδα για «περικύκλωση» της Τουρκίας. Δεν είναι τυχαίο ότι τουρκικά μέσα ενημέρωσης και κυβερνητικοί κύκλοι είχαν εκφράσει έντονη δυσφορία για την ανάπτυξη Patriot σε Κάρπαθο και Έβρο. Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί και η συμμαχική διάσταση της απόφασης, καθώς σε περιόδους διεθνούς έντασης το NATO συχνά ανακατανέμει κρίσιμα αντιπυραυλικά μέσα.
Το βαθύτερο ζήτημα, ωστόσο, είναι πολιτικό και γεωστρατηγικό. Η Τουρκία ενδέχεται να εκλάβει κάθε απομάκρυνση στρατηγικών αμυντικών συστημάτων ως ένδειξη χαλάρωσης της ελληνικής αποτροπής. Και η ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων δείχνει ότι όταν η Άγκυρα θεωρεί πως η ισορροπία ισχύος μετακινείται υπέρ της, αυξάνει αντίστοιχα και τις διεκδικήσεις της.
Καταλήγοντας, θα πρέπει, να αναλυθεί, πιο προσεχτικά, η χθεσινή προειδοποίηση του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, ότι «πιθανώς να υπάρξει αναβάθμιση της έντασης με την Τουρκία». Και αυτό γιατί , ο μέχρι σήμερα μετριοπαθής τόνος της ελληνικής διπλωματίας, δίνει πλέον τη θέση του σε σαφείς προειδοποιήσεις.
Η φράση του επικεφαλής της Ελληνικής Διπλωματίας, είναι ουσιαστικά δημόσια προειδοποίηση για κίνδυνο νέας ελληνοτουρκικής κρίσης στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
