Η συζήτηση για την ελληνική οικονομία συχνά εγκλωβίζεται σε μακροοικονομικούς δείκτες, δημοσιονομικά πλεονάσματα και ποσοστά ανάπτυξης, όμως η πραγματική της πληγή αφορά ένα τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό βάρος που κουβαλάμε από τις ημέρες της βαθιάς κρίσης για πάνω από δεκαπέντε χρόνια .
Περίπου 1,5 εκατομμύριο συμπολίτες μας βρίσκονται σήμερα εκτός τραπεζικού συστήματος, αποκλεισμένοι από κάθε είδους χρηματοδότηση, δημιουργώντας μια ιδιότυπη οικονομική «κάστα» που αδυνατεί να προχωρήσει, να επιχειρήσει ή να σχεδιάσει το μέλλον της.
Το συνολικό ιδιωτικό χρέος στη χώρα αγγίζει το αστρονομικό ποσό των 417 δισεκατομμυρίων ευρώ, με τα 165 δισεκατομμύρια να αφορούν οφειλές προς τον δημόσιο τομέα, δηλαδή την εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία.
Την ίδια στιγμή, τα κόκκινες οφειλές προς τις τράπεζες και τα επενδυτικά funds διαμορφώνονται πλέον στα 72 δισεκατομμύρια ευρώ.
Αν σκεφτεί κανείς ότι στην κορύφωση της κρίσης το νούμερο αυτό είχε προσεγγίσει τα 110 δισεκατομμύρια, η υποχώρηση είναι ορατή, όμως η ουσία του προβλήματος παραμένει.
Αυτό συμβαίνει διότι το 92% αυτών των μη εξυπηρετούμενων δανείων έχει μεταφερθεί πλέον από τις τράπεζες στις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, τους γνωστούς μας servicers, χωρίς να έχει εξαλειφθεί από την κοινωνία.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης περιόδου, όπως παραδέχονται ανοιχτά κορυφαία στελέχη τραπεζών, εκπρόσωποι των servicers αλλά και στελέχη των εποπτικών αρχών, είναι να οργανωθεί ένα ουσιαστικό και βιώσιμο «comeback» για αυτούς τους κόκκινους δανειολήπτες.
Ο αποκλεισμός τους δεν αποτελεί απλώς μια δική τους προσωπική περιπέτεια, αλλά μια ανοιχτή πληγή για την εγχώρια αγορά, καθώς στερεί από την οικονομία ενεργούς παίκτες, καταναλωτές και υγιείς επιχειρηματίες.
Ακόμα και στις περιπτώσεις που ένας οφειλέτης καταφέρνει να ρυθμίσει τις υποχρεώσεις του και αρχίζει να πληρώνει κανονικά τις δόσεις του, ο δρόμος για την επιστροφή στην τραπεζική κανονικότητα είναι μακρύς, επίπονος και γεμάτος γραφειοκρατικά εμπόδια.
Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για μια άλλη, εξαιρετικά άτυχη κατηγορία πολιτών , τους εγγυητές.
Έπειτα από αλλεπάλληλες και σκληρές διαβουλεύσεις με στελέχη του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (SSM), έγινε σαφές ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες της χώρας έχουν το δικαίωμα να αποκτήσουν και να εντάξουν ξανά στους ισολογισμούς τους αυτά τα «θεραπευμένα» δάνεια μόνο αφού περάσει μια μακρά δοκιμαστική περίοδος που αγγίζει περίπου τα πέντε έτη.
Μέχρι να συμπληρωθεί αυτή η απαιτητική πενταετία, τα συγκεκριμένα δάνεια μπορούν να τα εξαγοράσουν μόνο οι μικρότερες, μη συστημικές τράπεζες.
Οι τελευταίες βλέπουν σε αυτή τη διαδικασία μια χρυσή ευκαιρία για να αυξήσουν το μερίδιο αγοράς τους, πλην όμως δεν διαθέτουν το απαιτούμενο μέγεθος και τα κεφάλαια για να «σηκώσουν» το σύνολο του όγκου αυτών των απαιτήσεων.
Από την πλευρά τους, οι servicers αναγνωρίζουν ότι η επιστροφή των κόκκινων δανειοληπτών στο τραπεζικό σύστημα αποτελεί την πραγματική ουσία της δικής τους αποστολής.
Η στατιστική και η μέχρι τώρα εμπειρία τους δείχνει ότι μόλις 1 στα 5 δάνεια που παρουσιάζουν καθυστέρηση έως 90 ημέρες καταφέρνει τελικά να επιστρέψει εντός μιας πενταετίας στο τραπεζικό σύστημα.
Τα τραπεζικά στελέχη δείχνουν ως το μεγαλύτερο αγκάθι το εγχώριο δικαστικό σύστημα, όπου οι χρόνοι λειτουργίας παραμένουν απελπιστικά αργοί, παρά τις πρόσφατες αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και τις προσπάθειες με προσλήψεις νέων δικαστών.
Ειδική περίπτωση αποτελούν οι πλειστηριασμοί, όπου επίσης παρατηρούνται σημαντικές καθυστερήσεις, τις οποίες οι εκάστοτε κυβερνήσεις , κυρίως κατά το παρελθόν , αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν ριζικά, φοβούμενες το αναλογούν πολιτικό κόστος.
Ακόμη και ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός, παρά τις πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης που είχαν ως στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς του, φαίνεται πως δεν αρκεί.
Ανώτεροι αξιωματούχοι των εποπτικών αρχών σημειώνουν με νόημα ότι οι διαδικασίες του πρέπει να επιταχυνθούν περαιτέρω.
Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η άμεση και πλήρης λειτουργία του Φορέα Απόκτησης και Εκμίσθωσης Ακινήτων, ο οποίος θα προσφέρει μια ουσιαστική κοινωνική διέξοδο σε ευάλωτους οφειλέτες.
Αυτοί θα έχουν τη δυνατότητα να πτωχεύουν προστατεύοντας την πρώτη τους κατοικία, παραμένοντας μέσα στο σπίτι τους ως ενοικιαστές για ένα χρονικό διάστημα 12 ετών, διατηρώντας ταυτόχρονα το νόμιμο δικαίωμα επαναγοράς του ακινήτου τους όταν βελτιωθεί η οικονομική τους κατάσταση.
Για να επιταχυνθεί η επανένταξη στο σύστημα, οι τράπεζες και οι servicers προτείνουν και πιο τεχνικές, πρακτικές λύσεις.
Μία από αυτές είναι η υποχρεωτική παροχή φορολογικών στοιχείων, καθώς πολλοί από αυτούς που παραμένουν αποκλεισμένοι επιλέγουν συνειδητά να μην δίνουν αυτά τα δεδομένα, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να τύχουν μιας βιώσιμης ρύθμισης.
Πολλοί μάλιστα δεν έχουν προσέλθει καν στη σχετική ηλεκτρονική πλατφόρμα και εμφανίζονται στο σύστημα ως αγνώστου διαμονής.
Ταυτόχρονα, τα τραπεζικά στελέχη προτείνουν τη δημιουργία ειδικών πιστωτικών προϊόντων «δεύτερης ευκαιρίας».
Μιλάμε για μικρά στεγαστικά, καταναλωτικά ή επιχειρηματικά δάνεια που θα χορηγούνται με αυξημένες εξασφαλίσεις ή μέσω κρατικών εγγυήσεων, για παράδειγμα με τη συνδρομή της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.
Η συνεπής και επιτυχής εξυπηρέτηση αυτών των μικρών δανείων θα λειτουργούσε ως μια ασφαλής γέφυρα για την πλήρη αποκατάσταση της πιστοληπτικής εικόνας των δανειοληπτών στα μάτια του συστήματος.
Το σίγουρο είναι ότι η επιστροφή στην κανονικότητα για εκατομμύρια πολίτες αποτελεί μια σύνθετη εξίσωση, που απαιτεί τόλμη, γρήγορες αποφάσεις και κυρίως, ρεαλιστικές λύσεις από όλες τις πλευρές.
