Τη στιγμή που κλιμακώνεται η ένταση στον Περσικό Κόλπο, η προσέγγιση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στο παγκόσμιο πολιτικό γίγνεσθαι δείχνει για ακόμη μία φορά την προτίμησή του στα γρήγορα, απτά αποτελέσματα και την εμφανή του δυσφορία απέναντι στις παρατεταμένες κρίσεις.
Λίγα πράγματα είναι προβλέψιμα με τον σημερινό ένοικο του Λευκού Οίκου – και αυτό από μόνο του αποτελεί σοβαρό ζήτημα. Ωστόσο, τα μαθήματα που έχουν προκύψει από τον «ανεμοστρόβιλο Τραμπ», σε συνδυασμό με τις προηγούμενες εμπλοκές του με το Ιράν, υποδηλώνουν ότι οι στρατιωτικές του επιλογές στον Κόλπο παραμένουν περιορισμένες και κάθε άλλο παρά εντυπωσιακές.
Η συσσώρευση ναυτικών στρατιωτικών μέσων στα ανοιχτά του Ιράν είναι αναμφίβολα εντυπωσιακή, αλλά εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς. Ο Τραμπ αφήνει να αιωρείται το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης εδώ και σχεδόν τρεις εβδομάδες, από τότε που έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «η βοήθεια έρχεται» και ακύρωσε προγραμματισμένες συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους, επικαλούμενος τη βάναυση καταστολή και τη σφαγή διαδηλωτών. Εκείνη τη στιγμή, ωστόσο, δεν διέθετε στην περιοχή επαρκή και πειστική ισχύ πυρός για να εξαπολύσει μια μεγάλης κλίμακας επίθεση.
Αυτό το δεδομένο έχει πλέον αλλάξει. Κατά την επίθεση του περασμένου Ιουνίου στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, οι ΗΠΑ είχαν αναπτύξει δύο ομάδες αεροπλανοφόρων στην περιοχή, περισσότερο ως αποτρεπτικό μέσο έναντι πιθανών ιρανικών αντιποίνων, παρά με σκοπό την άμεση εμπλοκή σε επιθετικές επιχειρήσεις. Πλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ένα αεροπλανοφόρο και σειρά άλλων στρατιωτικών μέσων στην περιοχή, τα οποία όμως είναι εύκολα ανιχνεύσιμα και παρακολουθούνται στενά, περιορίζοντας τον αιφνιδιασμό και τα περιθώρια κλιμάκωσης.
Το μέγεθος των δυνάμεων που έχουν συγκεντρωθεί στον Περσικό έχει στερήσει από το Πεντάγωνο το στοιχείο του αιφνιδιασμού, αλλά αυτό μπορεί να μην κάνει τεράστια διαφορά. Το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε υψηλή επιφυλακή από τις ημέρες του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ. Και ενώ σίγουρα θα έχει καταφέρει κάποιο είδος ανάκαμψης, τα αποθέματα πυραύλων και η διοικητική δομή του έχουν αναμφίβολα εξαντληθεί. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει έναν αποδυναμωμένο αντίπαλο, αλλά αυτό δεν βελτιώνει τις επιλογές του. Στην πραγματικότητα, μπορεί να τις περιπλέξει.
Αν ο Τραμπ αισθάνεται υποχρεωμένος να αναλάβει στρατιωτική δράση, ο δρόμος είναι δύσκολος. Λίγα, στοχευμένα και ακριβή χτυπήματα ταιριάζουν μέχρι τώρα στο μοτίβο της προεδρικής συμπεριφοράς. Συνήθως προχωρά σε ένα μείγμα εντυπωσιακής και τολμηρής εκτέλεσης της στρατιωτικής επιχείρησης, με μια προφανώς ακριβή κατανόηση των επακόλουθων κινδύνων.
Η σύλληψη του Μαδούρο, η δολοφονία του επικεφαλής της δύναμης Κουντς, Κασέμ Σουλεϊμανί, και τα πλήγματα στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, όλα αξιολόγησαν σωστά τη σχετική αδυναμία του αντιπάλου τους να αμυνθεί ή να αντεπιτεθεί. Αυτές οι τρεις επιχειρήσεις έδειξαν την στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα, φαινομενικά χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η συνέχεια, επειδή στην πραγματικότητα αυτό δεν ήταν το πρόβλημα των ΗΠΑ.
Ο Τραμπ μπορεί να ισχυρίστηκε ακόμα ότι θα κυβερνήσει τη Βενεζουέλα μετά τον Μαδούρο, αλλά εκτων πραγμάτων φαίνεται ότι δεν είχε κανένα πραγματικό σχέδιο για να κάνει κάτι τέτοιο, ενώ ο κορυφαίος σύμβουλός του, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, παραδέχεται ανοιχτά ότι δεν έχουν ιδέα τι θα μπορούσε να ακολουθήσει μια ενδεχόμενη πτώση του Αγιατολάχ Χαμενεΐ στο Ιράν.
Πώς θα έμοιαζε λοιπόν μια περιορισμένη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ στο Ιράν; Θα μπορούσαν να στοχεύσουν ό,τι έχει απομείνει από την ηγεσία του Ιράν: χτυπώντας κορυφαία στελέχη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ίσως και τον ίδιο τον Χαμενεΐ – ως μορφή αντιποίνων για τις χιλιάδες διαδηλωτές που σκοτώθηκαν από το καθεστώς.
Ωστόσο, το γεγονός είναι ότι οι Φρουροί της Επανάστασης ανασυγκροτήθηκαν γρήγορα μετά τον 12ήμερο πόλεμο που αποδεκάτισε τις τάξεις του, ενώ η πορεία της χώρας στην μετά-Χαμενεΐ εποχή δεν είναι καθόλου σαφής. Είναι εξαιρετικά απίθανο να διαδεχθεί τον ογδοντάχρονο θρησκευτικό ηγέτη ένας νεαρός, φωτισμένος δημοκράτης. Το καθεστώς θα συσπειρωθεί για την επιβίωσή του και οποιοσδήποτε διάδοχος θα πρέπει να αποδείξει το αντιαμερικανικό του σθένος για να εξασφαλίσει την υποστήριξή από τη βάση. Είναι πολύ πιθανό, η διάδοχη κατάσταση να είναι χειρότερη από τον Χαμενεΐ.
Μια άλλη επιλογή θα ήταν η καταστροφή των υπολειμμάτων του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, κάτι που θα ταίριαζε στους μακροπρόθεσμους πολιτικούς στόχους των ΗΠΑ. Όμως ένα ακόμη χτύπημα θα έθετε σε αμφισβήτηση τις προηγούμενες εκτιμήσεις του Τραμπ για την επιτυχία των χτυπημάτων τον Ιούνιο: γιατί να βομβαρδίσεις το ίδιο πράγμα δύο φορές, εκτός αν αστόχησες την πρώτη φορά;
Πιθανώς θα ήταν πιο αποτελεσματική μια ευρύτερη σειρά επιθέσεων κατά στρατιωτικών υποδομών και υποδομών ασφαλείας. Αλλά οι επιχειρήσεις βομβαρδισμού γίνονται λιγότερο ακριβείς όσο μεγαλύτερες και ευρύτερες είναι. Δεκάδες εκατομμύρια Ιρανοί βασίζονται στο καθεστώς για την επιβίωσή τους και δεκάδες χιλιάδες μέλη των δυνάμεων ασφαλείας θα στοχοποιηθούν. Τα ορφανά και οι χήρες που θα προκύψουν από ενδεχόμενες εκτεταμένες αεροπορικές επιθέσεις ασφαλώς δεν θα αποδεχθούν την ευρύτερη γεωπολιτική ανάγκη ως δικαιολογία για την προσωπική τους θλίψη και απώλεια. Με μια τέτοια εξέλιξη, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να εξοργίσουν ένα μεγάλο κομμάτι του ιρανικού λαού που υποτίθεται ότι θέλουν να κερδίσουν ώστε να εκδιωχθεί το ισλαμικό καθεστώς.
Αυτή τη στιγμή, ο Τραμπ δεν διαθέτει στο θέατρο των επιχειρήσεων τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνάμεις για να ξεκινήσει ένα μπαράζ έντονου βομβαρδισμού. Μπορεί επίσης να μην έχει την πολιτική βούληση να επιφέρει μια πραγματική αλλαγή στέλνοντας χερσαίες δυνάμεις, αφού θα ήταν μια τεράστια, πολυετή επιχείρηση.
Καθώς οι μακροπρόθεσμες και πιο βιώσιμες επιλογές είναι δυσμενείς, ο Τραμπ αντιμετωπίζει τη συνήθη επιλογή μεταξύ της αλλαγής θέματος και μιας στιγμιαίας απόδειξης στρατιωτικής ισχύος.
Μπορεί να επιλέξει το δεύτερο, διαισθανόμενος σωστά το αποδυναμωμένο Ιράν. Αλλά η καλή τύχη που έχει απολαύσει τα τελευταία τρία χτυπήματα-αστραπή – εναντίον του Ιράν δύο φορές και της Βενεζουέλας μία φορά – κινδυνεύει να δώσει τη θέση της στην αλαζονεία και σε λανθασμένους υπολογισμούς.
Αν σκοτωθεί μια χούφτα Αμερικανών στρατιωτών από έναν ιρανικό πύραυλο ή drone, ο Τραμπ θα μπορούσε να παρασυρθεί σε μήνες αντιποίνων και να δημιουργήσει έναν ακόμη πονοκέφαλο εμπλοκής στο εξωτερικό για τον «πρόεδρο της ειρήνης», όπως αρέσκεται να αυτοαποκαλείται.
