Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Το βλέμμα μας ήταν πάντα το πιο προσωπικό μας εργαλείο επικοινωνίας, όμως τι γίνεται όταν αυτό το βλέμμα μετατρέπεται, σχεδόν αόρατα, σε μια κάμερα διαρκούς καταγραφής;
Τα έξυπνα γυαλιά, τα περιβόητα smart glasses, έχουν πάψει προ πολλού να αποτελούν ένα φουτουριστικό αξεσουάρ και εξελίσσονται ραγδαία σε ένα πεδίο έντονης πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης.
Στην Ευρώπη, οι νομοθέτες και οι ρυθμιστικές αρχές έχουν ήδη αρχίσει να χτυπούν καμπανάκια κινδύνου, εκφράζοντας βαθιά ανησυχία για το πώς αυτή η νέα τεχνολογία μπορεί να οδηγήσει σε μια μορφή καθολικής, σχεδόν αόρατης επιτήρησης των πολιτών, εξαφανίζοντας κάθε έννοια ιδιωτικότητας στον δημόσιο χώρο.
Η σπίθα που άναψε ξανά τη συζήτηση δεν ήταν άλλη από τις αποκαλύψεις για τη διαχείριση του υλικού που καταγράφουν αυτά τα γυαλιά.
Δημοσιεύματα έφεραν στο φως ότι υπεργολάβοι της Meta στην Κένυα επεξεργάζονταν βίντεο και φωτογραφίες –που είχαν ληφθεί από ανυποψίαστους χρήστες– με σκοπό την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Το γεγονός ότι ανάμεσα σε αυτό το υλικό περιλαμβάνονταν άκρως ευαίσθητες στιγμές από την προσωπική ζωή ανθρώπων, προκάλεσε άμεση αντίδραση στις Βρυξέλλες. Ευρωβουλευτές και ακτιβιστές ζητούν πλέον επιτακτικά να μπει ένα «φρένο» σε τεχνολογίες που εισβάλλουν τόσο βαθιά στην καθημερινότητα, με την ευρωπαϊκή Αρχή Προστασίας Δεδομένων να ετοιμάζει ήδη μια ειδική έκθεση που αναμένεται να καθορίσει τα επόμενα αυστηρά βήματα.
Το μεγάλο αγκάθι σε αυτή την ιστορία είναι η θεμελιώδης αρχή της συναίνεσης, η οποία αποτελεί και τη βάση του ευρωπαϊκού GDPR.
Όταν κάποιος σε φωτογραφίζει με ένα smartphone, η κίνηση είναι ορατή και αντιληπτή. Με τα έξυπνα γυαλιά όμως, η καταγραφή γίνεται πρακτικά ανέφικτο να εντοπιστεί από τους γύρω. Η γαλλική εποπτική αρχή CNIL προειδοποίησε μάλιστα ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια πανταχού παρούσα επιτήρηση που απειλεί να αλλάξει δομικά τη λειτουργία των κοινωνιών μας. Από την πλευρά της, η Meta αμύνεται τονίζοντας ότι οι συσκευές της διαθέτουν μια ενδεικτική λυχνία LED που ανάβει κατά την καταγραφή, όμως για τους επικριτές αυτό το μικρό φωτάκι ελάχιστα διασφαλίζει τον ανυποψίαστο περαστικό.
Η πίεση πάντως δεν είναι μόνο νομική αλλά και πρακτική, καθώς η Ευρώπη θέτει αυστηρούς όρους ακόμη και για τα εξαρτήματα των συσκευών, όπως η επερχόμενη νομοθεσία για τις αφαιρούμενες μπαταρίες, περιπλέκοντας τα σχέδια των τεχνολογικών κολοσσών.
Παρά τα εμπόδια αυτά, η αγορά δεν δείχνει τάσεις υποχώρησης.
Meta, Apple, Google και Samsung επενδύουν δισεκατομμύρια σε αυτή τη νέα γενιά έξυπνων οπτικών, με τις πωλήσεις να καταγράφουν ήδη εκατομμύρια τεμάχια παγκοσμίως.
Καθώς λοιπόν τα smart glasses διεκδικούν μια θέση στο πρόσωπό μας, η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν θα επιτρέψει στην τεχνολογία να επανακαθορίσει τα όρια της ελευθερίας μας ή αν θα βάλει όρια προτού η διαρκής παρακολούθηση γίνει η νέα μας κανονικότητα.
