Του Ειδικού Συνεργάτη Κ.Α. Γαυδιώτη
Η συνέντευξη του κ. Χρήστου Ράμμου, πρώην Προέδρου της ΑΔΑΕ, στη Ράνια Τζίμα αποτελεί μια από τις πιο καίριες παρεμβάσεις στο σκάνδαλο των υποκλοπών, που συνεχίζει να ταράζει τα πολιτικά νερά. Ως ανεξάρτητη φωνή με βαθιά γνώση του συστήματος, ο κ. Ράμμος δεν μασάει τα λόγια του. Χαρακτηρίζει το όλο ζήτημα «συνταγματικό σκάνδαλο τεράστιων διαστάσεων», κάτι που αντηχεί σαν καμπανάκι κινδύνου για το Κράτος Δικαίου.
Σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη στους Θεσμούς είναι ήδη κλονισμένη, τέτοιες δηλώσεις από έναν έμπειρο δικαστικό δεν είναι απλές κριτικές – είναι κατηγορίες που απαιτούν απαντήσεις. Αυτό όμως που με εντυπωσιάζει περισσότερο είναι η έμφαση του κ. Ράμμου στην απόκρυψη της «μεγάλης εικόνας». Λέει ότι το σκάνδαλο δεν περιορίζεται σε μερικούς ιδιώτες, αλλά αγγίζει βαθιά τα γρανάζια της εξουσίας.
Η κριτική του στην Κυβέρνηση και την ΕΥΠ για παρεμπόδιση ερευνών, μαζί με την αναφορά σε δικαστικές παρεμβάσεις που εμπόδισαν ελέγχους, δείχνει ένα σύστημα που προτιμά την αυτοπροστασία από τη διαφάνεια. Φανταστείτε: Απειλές με κακουργηματικές διώξεις σε μέλη Ανεξάρτητων Αρχών αν κάνουν τη δουλειά τους! Αυτό δεν είναι απλή γραφειοκρατία, είναι επίθεση στην ίδια την ανεξαρτησία των Θεσμών. Ο κ. Ράμμος το βάζει ξεκάθαρα. Όταν μια ελευθερία κινδυνεύει, όλες απειλούνται. Και έχει δίκιο – η υποκλοπή/παρακολούθηση πολιτικών, στρατιωτικών, στελεχών της ΕΥΠ, δημοσιογράφων και επιχειρηματιών δεν είναι «Εθνική Ασφάλεια», αλλά εργαλείο ελέγχου που μπορεί να οδηγήσει σε αυτολογοκρισία και φόβο.
Αυτό που κάνει τη συνέντευξη του κ. Χρήστου Ράμμου να ξεχωρίζει είναι ότι δεν μιλά ως σχολιαστής. Μιλά ως πρώην Πρόεδρος της ΑΔΑΕ, δηλαδή ως άνθρωπος που είχε θεσμικό καθήκον να ελέγξει και βρέθηκε μπροστά σε έναν μηχανισμό που, κατά την περιγραφή του, είτε δεν συνεργάστηκε είτε εμπόδισε. Όταν ένας τέτοιος θεσμικός παράγοντας χαρακτηρίζει το θέμα «συνταγματικό σκάνδαλο τεράστιων διαστάσεων» και το εντάσσει σε περίοδο «υποχώρησης εγγυήσεων» πρωτοφανή μετά το 1974, δεν κάνει απλώς μια βαριά πολιτική δήλωση. Καταθέτει μια διάγνωση θεσμικής φθοράς που δεν θεραπεύεται με μια δικαστική απόφαση.
Το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι περιγράφει, με ονομαστικές αναφορές, πώς κατά την άποψή του παρεμποδίστηκε ο έλεγχος της ΑΔΑΕ. Το πρώτο εμπόδιο, όπως λέει, τέθηκε από τη γνωμοδότηση του τότε Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ισίδωρου Ντογιάκου. Παράλληλα εκφράζει την έκπληξή του για το ότι δεν κλήθηκαν πολιτικά πρόσωπα ως κατηγορούμενοι, αποδίδοντας τη διαδρομή αυτή στο πόρισμα που εξέδωσε ο Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Αχιλλέας Ζήσης και στην έγκριση της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη. Αυτές οι αιχμές δεν είναι «σχόλιο για την κυβέρνηση» με τη στενή έννοια. Είναι ευθεία αμφισβήτηση του πώς λειτούργησε το πλέγμα ελέγχων, δικαιοσύνης και εκτελεστικής εξουσίας όταν η υπόθεση άγγιξε πυρήνες ισχύος.
Το τρίτο, και πολιτικά πιο εκρηκτικό, είναι το επιχείρημά του ότι είναι δύσκολο να σταθεί, με κοινή λογική και νομική λογική, πως «δεν έχει κανείς άλλος ευθύνη» πέρα από τέσσερις ιδιώτες εκτός κρατικού μηχανισμού, ειδικά όταν πρόκειται για ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται για βαριάς κλίμακας στοχοποίηση. Και προσθέτει το επίσης καίριο: γιατί πλημμελήματα και όχι κακουργήματα. Εδώ ακουμπά το πιο ευαίσθητο πολιτικό νεύρο της υπόθεσης. Την αναντιστοιχία ανάμεσα στη ζημιά που αντιλαμβάνεται η κοινωνία και στη «στενότητα» του ποινικού κάδρου.
Το τέταρτο στοιχείο είναι η φράση που ουσιαστικά κρατάει ανοιχτή την πληγή… ότι, «τη μεγάλη εικόνα δεν τη μάθαμε» και παραμένει «κρυφή και άγνωστη», ενώ δεν αποκλείει να ξανανοίξει το θέμα υπό προϋποθέσεις. Αυτό, πολιτικά, σημαίνει ότι η Κυβέρνηση δεν μπορεί να περιμένει «λύτρωση» από μια απόφαση. Ακόμη κι αν η Δίκη κλείσει τυπικά, η κοινωνία θα συνεχίσει να ζητά απάντηση στο ποιος όφειλε να αποτρέψει, ποιος όφειλε να ελέγξει και ποιος όφειλε να λογοδοτήσει.
Πέμπτο, κάνει κάτι που σπάνια γίνεται καθαρά στην Ελλάδα. Συνδέει το απόρρητο με τη δημοκρατική λειτουργία, όχι ως σύνθημα αλλά ως μηχανισμό. Η εικόνα με το «πουλόβερ» είναι απλή και γι’ αυτό δυνατή… αν αρχίσουν να υποχωρούν μία μία οι εγγυήσεις, στο τέλος «ξηλώνεται» το σύνολο. Το μεταφράζει σε κοινωνικό αποτέλεσμα, την αυτολογοκρισία. Και όταν η αυτολογοκρισία απλώνεται, χτυπά πρώτα τη δημοσιογραφία, μετά την πολιτική ζωή και τελικά τον πολίτη που μαθαίνει να μιλά χαμηλόφωνα.
Τέλος, έχει ειδικό πολιτικό βάρος η θέση του για το άρθρο 86. Δεν το αντιμετωπίζει ως τεχνική λεπτομέρεια, αλλά ως θεσμική βαλβίδα που στην πράξη «χρησιμοποιήθηκε για να κλείσουν τα θέματα», άρα ως μια από τις αιτίες που τα σκάνδαλα μένουν χωρίς πλήρη λογοδοσία. Η πρότασή του για δίωξη Υπουργών από τον φυσικό Δικαστή, αν μπει στη δημόσια συζήτηση με σοβαρότητα, ανεβάζει πολύ τον πήχη για όλους, Κυβέρνηση και Αντιπολίτευση.
Ένα καθαρό «πολιτικό συμπέρασμα» από τη συνέντευξη, είναι ότι, ο κ. Ράμμος μετακινεί το κέντρο βάρους από το «ποιος καταδικάζεται» στο «αν οι θεσμοί άντεξαν». Και αφήνει να εννοηθεί πως, μέχρι τώρα, δεν άντεξαν όσο θα έπρεπε.
Ενδιαφέρον έχει ότι αντίστοιχο μοτίβο εμφανίζεται και σε όσα είχαν γραφτεί για την κατάθεσή του στη Δίκη… ότι, δηλαδή η ΑΔΑΕ παρεμποδίστηκε «πρωτίστως» από την ίδια την ΕΥΠ, ενώ κατατέθηκαν και στοιχεία που παρουσιάστηκαν ως ενδείξεις για επαφή ιδιωτικών σχημάτων με υποδομές ή χώρους της Υπηρεσίας, με αναφορά και στο ΚΕΤΥΑΚ της ΕΥΠ. Αυτά δεν είναι απόδειξη από μόνα τους, αλλά δείχνουν γιατί το αφήγημα «μόνο τέσσερις ιδιώτες» δεν πείθει κοινωνικά.
Πολιτικά, αυτή η συνέντευξη βάζει την Κυβέρνηση σε δύσκολη θέση. Η έκπληξή του που δεν κλήθηκαν πολιτικά πρόσωπα ως κατηγορούμενοι υποδηλώνει μια επιλεκτική δικαιοσύνη, που κλείνει υποθέσεις αντί να τις φωτίζει. Η πρότασή του για αλλαγή στο άρθρο 86 του Συντάγματος, ώστε οι Υπουργοί να δικάζονται από «φυσικούς Δικαστές», είναι μια λογική κραυγή για ισότητα. Δεν είναι θέμα κόμματος – είναι θέμα αρχών. Η Αντιπολίτευση θα το εκμεταλλευτεί, φυσικά, αλλά η πραγματική ζημιά είναι στην εμπιστοσύνη των πολιτών. Πώς να νιώθεις ασφαλής όταν η εξουσία φαίνεται να χρησιμοποιεί εργαλεία όπως το Predator για να «εξασφαλίζει» τη θέση της;
Κοινωνικά, τα λόγια του κ. Ράμμου αγγίζουν τον πυρήνα της καθημερινότητας. Πενήντα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, ζούμε μια εποχή όπου οι συνταγματικές εγγυήσεις «ξηλώνονται» σιγά-σιγά. Αυτό δημιουργεί ένα κλίμα φόβου. Ποιος εγγυάται ότι η ιδιωτική σου ζωή δεν είναι εκτεθειμένη;
Η συνέντευξη αυτή, με την εικόνα ενός σοβαρού διαλόγου μπροστά σε φωτισμένη πόλη, συμβολίζει ακριβώς αυτό – το φως που χρειάζεται να πέσει σε σκοτεινές γωνιές.
Συνολικά, η άποψή μου είναι ότι ο κ. Ράμμος δεν «ταράζει» απλώς τα νερά – τα αναδεύει για να βγουν στην επιφάνεια αλήθειες που κάποιοι θέλουν κρυμμένες. Είναι ευκαιρία για πραγματικές μεταρρυθμίσεις. Ενίσχυση Ανεξάρτητων Αρχών, αυστηροί έλεγχοι στην ΕΥΠ και νομοθεσία κατά των spyware. Αν η Κυβέρνηση το αγνοήσει, θα ενισχύσει την αίσθηση ατιμωρησίας. Η Δημοκρατία δεν αντέχει τέτοια σκάνδαλα – χρειάζεται διαφάνεια, όχι σκιές.
Αυτή η συνέντευξη είναι υπενθύμιση… Η εξουσία πρέπει να υπηρετεί, όχι να υποκλέπτει και γενικώς να παρακολουθεί…
