Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Η στέγαση στην Ευρώπη αποτελεί πλέον έναν από τους πιο πιεστικούς κοινωνικούς και οικονομικούς δείκτες, αποκαλύπτοντας βαθιές ανισότητες και ένα περιβάλλον συνεχώς αυξανόμενης ανασφάλειας για εκατομμύρια πολίτες. Τα στοιχεία και οι τάσεις που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι η πρόσβαση σε αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή κατοικία όχι μόνο δεν βελτιώνεται, αλλά επιδεινώνεται, πλήττοντας πρώτα τους οικονομικά ευάλωτους, τους νέους, τους μετανάστες και τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
Οι τιμές των ενοικίων και των ακινήτων έχουν αυξηθεί σημαντικά σε πολλές χώρες της ΕΕ, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επιβαρύνει ιδιαίτερα τα αστικά κέντρα, όπου συγκεντρώνεται μεγάλος όγκος εργασίας αλλά και η μεγαλύτερη ζήτηση. Σε αρκετές πρωτεύουσες και μεγάλες πόλεις, η αναλογία κόστους στέγασης προς το εισόδημα έχει φτάσει σε επίπεδα που θεωρούνται μη βιώσιμα, με ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά να δαπανούν υπερβολικά μεγάλο μέρος του μηνιαίου εισοδήματός τους για ενοίκιο ή δάνειο.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την άνοδο του κόστους ζωής, την ενεργειακή κρίση και τον πληθωρισμό, που αυξάνουν ακόμη περισσότερο τα έξοδα διαβίωσης. Η ενεργειακή φτώχεια, για παράδειγμα, αποτελεί πλέον σοβαρό και ευρύ φαινόμενο: μεγάλο ποσοστό των κατοικιών στην Ευρώπη είναι παλαιές και ενεργοβόρες, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη θέρμανση και την ψύξη τους, ιδιαίτερα για τις οικογένειες με περιορισμένους πόρους. Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων απαιτεί επενδύσεις, τις οποίες πολλοί ιδιοκτήτες ή ενοικιαστές δεν μπορούν να αντέξουν.
Παράλληλα, η ζήτηση για κατοικίες έχει αυξηθεί, λόγω δημογραφικών εξελίξεων, εσωτερικών μετακινήσεων και μεταναστευτικών ροών. Ωστόσο, η προσφορά νέων, προσιτών κατοικιών αυξάνεται με αρκετά μικρότερο ρυθμό. Η αγορά σε πολλές περιπτώσεις ευνοεί βραχυχρόνιες μισθώσεις και επενδυτικά ακίνητα, περιορίζοντας περαιτέρω τη διαθεσιμότητα μόνιμων κατοικιών για τους κατοίκους των πόλεων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να οξύνονται οι κοινωνικές αντιθέσεις και να οδηγούνται σε περιθωριοποίηση ολόκληρες κοινωνικές ομάδες.
Η ΕΕ έχει θέσει σε προτεραιότητα την προώθηση της κοινωνικής κατοικίας, την προστασία των ενοικιαστών και τη δημιουργία ενός δικαιότερου, βιώσιμου πλαισίου στέγασης. Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές συχνά σκοντάφτουν σε διαφορετικές εθνικές πολιτικές, περιορισμένους πόρους ή αργές διαδικασίες εφαρμογής. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι απαιτείται πιο συντονισμένη δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με έμφαση στη χρηματοδότηση κοινωνικών κατοικιών, στη ρύθμιση της αγοράς ενοικίων όπου χρειάζεται, καθώς και στην ενθάρρυνση πράσινων ανακαινίσεων με προσιτό κόστος.
Η κρίση στέγασης δεν αποτελεί μόνο οικονομικό ζήτημα, αλλά και κοινωνικό. Η δυσκολία εύρεσης προσιτής κατοικίας επηρεάζει την ψυχική υγεία, τη δυνατότητα δημιουργίας οικογένειας, την κινητικότητα εργαζομένων και τις ίσες ευκαιρίες. Για τους νέους Ευρωπαίους ειδικά, η κατοικία αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν τις επαγγελματικές και προσωπικές τους επιλογές.
Συνολικά, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι ανισότητες στη στέγαση διευρύνονται και η πίεση στα νοικοκυριά εντείνεται. Αν δεν υπάρξει αποφασιστική και συλλογική δράση, το δικαίωμα σε αξιοπρεπή και προσιτή στέγη κινδυνεύει να γίνει προνόμιο αντί για θεμελιώδης ανάγκη και κοινωνικό αγαθό.
Και δεν θα εκφράζεται η αγανάκτηση μονο στις εκλογές οπου γίνονται , θα εκφράζεται και με κοινωνική αναταραχή .
