Αδαμάντινες διδαχές από το ανορθωτικό έργο του Ιωάννη Καποδίστρια

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Μέσα στα ερείπια της καθημαγμένης απο την οθωμανική δουλεία Ελλάδας, που μόλις είχε δεί το φως της ελευθερίας υπήρχε μια φωτεινή ελπίδα που προοιώνιζε την ανόρθωση του αρτιγέννητου ελληνι-κού κράτους. Ήταν ο αδαμάντινος κυβερνήτης Ιωάν-νης Καποδίστριας, που με την εμπνευσμένη και ανα-γεννησιακή φυσιογνωμία του, έδωσε κουράγιο και δύναμη στους χειμαζόμενους Έλληνες να σηκωθούν. Ο κυβερνήτης με τις ενορατικές και εύτολμες πολιτικά κινήσεις του, απότοκος των οποίων ήταν η αριστοτεχνική του διακυβέρνηση, εδραίωσε το νεό-τευκτο ελληνικό κρατίδιο και του έδωσε υπόσταση και ζωή. Παρέλα-βε μια χώρα σπαραγμένο τοπίο απο τις έριδες, τις εμφύλιες συρρά-ξεις, τους θανατηφόρους πολιτικούς διαγκωνισμούς και την οδυνηρή αδυναμία και κατόρθωσε με την ηθική και πολιτική του μεγαλουργία, πάνω στα ερείπια να χτίσει το νέο ελληνικό κράτος.

Η έλευση του Καποδίστρια βρήκε τον τόπο στην κυριολεξία στο οριακό σημείο μηδέν, οπότε και ξεκινούσε την ανορθωτική του πορεία. Χαρακτηριστικά ιεραρχούσε ο κυβερνήτης τις εθνικές προτεραιότητες, αναγορεύοντας ως πρώτη την «υλική επανάρρωση και οικονομική ανάπτυξη». Ο Καποδίστριας συνειδητοποίησε αμέσως την ανάγκη να καταστρώσει ένα συγκροτημένο σχέδιο οικονομικού προγραμματισμού, δίνοντας έμφαση στην περιφερειακή ανάπτυξη. Αντελή-φθη ακόμα την σπουδαιότητα της δημιουργίας μεσαίας τάξης που θα αποτελούσε την ραχοκο-καλιά της οικονομίας, εφήρμοσε επίσης πολιτικές κινήτρων οικονομικής ανάπτυξης, εισπρακτι-κούς μηχανισμούς για να τονώσει τα έσοδα, υιοθέτησε διανεμητικές πολιτικές εισοδήματος, ενώ μείωσε τους φορολογικούς συντελεστές, δίνοντας βαρύτητα στην είσπραξη των υπαρχόντων φόρων. Παράλληλα ο κυβερνήτης έδωσε έμφαση στην αναζωογόνηση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, αναγνωρίζοντάς τες ως καίριους παράγοντες οικονομικής αναπτύξεως. Προέβη στην δημιουργία Γεωργικής Σχολής, εισήγε νέες καλλιέργειες, ενώ στο πεδίο της οικονομικής πολιτικής έκοψε εθνικό νόμισμα τον φοίνικα.

Όμως για να εμπνεύσει ο κυβερνήτης τον λαό στην πειθαρχία, στην ολιγάρκεια και στην σκληρή και εργώδη προσπάθεια για την ανασυγκρότηση του έθνους, υπήρξε ο ίδιος αδαμάντινο πρότυ-πο ήθους, λιτού βίου, συνετής διαχείρισης και πολιτικής ευπρέπειας, σαρκώνοντας ως πρώτος πολίτης τα λόγια Ισοκράτους «Το της πόλεως ήθος, ομοιούται τοις άρχουσιν». Τον αποδίδει με αδρές γραμμές ο μεγάλος ιστορικός της επανάστασης και μετέπειτα πρωθυπουργός Σπυρίδων Τρικούπης «Λιτός, απέριττος και ανεπιτήδευτος ήταν ο βίος του. Χαρίεσσα και ευπρεπής η ιδιωτική του συμπεριφορά και πανθομολόγητος η αφιλοκερδία του». Σε αντιδιαστολή με τους σύγχρονους πολιτικούς μας – που μέσα απο την πολιτική θησαύρισαν και απέκτησαν αλυσίδες ακινήτων, πρίν ελαχίστων φωτεινών περιπτώσεων – ο ίδιος ο Καποδίστριας υποθήκευσε ακόμα και την προσωπική περιουσία του στην Κέρκυρα προκειμένου να αγορασθούν δυο φορτία τροφίμων απο την Μάλτα αξίας 25.000 ταλήρων. Στην αμιγώς οικονομική του πολιτική ο Καποδί-στριας μερίμνησε για την σταθεροποίηση των τιμών και χτύπησε δραστικά τον δράκο της τοκο-γλυφίας. Δεν διεύρυνε την φορολογική βάση, αλλά σθεναρά φρόντισε για την είσπραξη των υπαρχόντων φόρων. Και ειδικότερα τον φόρο της δεκάτης (10%) για τις ιδιωτικές γαίες και το 30% «τριτοδέκατο» για τις εθνικές γαίες. Ο κυβερνήτης απηύθυνε έκκληση σε όλους τους απαν-ταχού Έλληνες επιχειρηματίες της διασποράς, να προστρέξουν και να στηρίξουν τον καθημαγμέ-νο τόπο κρούοντας τις ευαίσθητες χορδές της ελληνικής ψυχής τους. «Δαπανά εξ ιδίων» και πασχίζει να συγκινηθούν οι απανταχού δυνάμενοι συμπατριώτες μας και οι ειλικρινείς φιλέλ-ληνες, «άνδρες εγχρήματοι και του ελληνικού αγωνίσματος μεγαλόψυχοι φίλοι», να συνδρά-μουν για την νεοϊδρυθείσα Εθνική Χρηματιστηριακή Τράπεζα. Και ο στόχος του επετεύχθη. Κατέβαλε προσπάθεια για να στηρίξει τις αναγκαίες δημόσιες δαπάνες και τις επενδυτικές πρωτοβουλίες και να συγκεντρώσει χορηγίες, ενώ παράλληλα συνάπτει δάνεια, που όμως δεν θα ζήσει για να δει την εξέλιξή τους. Αν και ενσθερνίζονταν την εκτίμηση του οικονομικού συνεργάτη του Αλέξανδρου Στούρτζα, ότι ο δανεισμός οδηγεί στην στην δουλεία. «Το αυξανό-μενο έλλειμμα των οικονομικών (…) το θεωρώ σαν μια αρχή πραγματικής υποδούλωσης (…) Τα έθνη όπως και οι ιδιώτες είναι δούλοι των χρεών τους (…). Ακριβώς απο αυτή την προσωρινό-τητα πρέπει να βγεί η Ελλάδα – αλλιώς για 100 χρόνια ακόμη δεν θα είναι ελεύθερη, παρά μόνον κατ΄ όνομα». Και μοίρα τραγική τα 100 χρόνια έγιναν 200 και η οικονομική υποδούλωση συνεχίζεται.

Το πρότυπο δικαστικού ήθους ο Γεώργιος Τερτσέτης κατέγραψε την νουθεσία του Καποδίστρια  στον γιο του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη Γιώργο, τραγική ειρωνεία μετέπειτα δολοφόνο του. «Το δημόσιον είναι πλακωμένον απο δυο εκατομμύρια λίρες στερλίνες χρέος, αλλά τόσα ζητείτε οι στρατιωτικοί, η γη είναι υποθηκευμένη εις τους Άγγλους δανειστάς, ανάγκη να την ελευθερώ-σωμεν. (…) Δια πολυετίαν ακόμη η ζώνη του Προδρόμου πρέπει να είναι στολισμός μας, όχι χρυσούφαντη χλαμύδα (…). Πρέπει να φυτεύωμεν δένδρα, να ανοίγωμεν δρόμους, να παλεύω-μεν με τα θηρία του δάσους, να δέσωμεν την κοινωνία μας με νόμους σύμφωνους με το έθνος μας ούτε οπίσω ούτε ομπρός του καιρού μας (…). Ετινάξατε το καβούκι των αλλοφύλων αλλ΄ οι πλεκτάνες της διπλωματίας έχουν κλωστές πλανήτριες, κλωστές θανάτου, άφαντες και εσείς δεν τες εννοείτε. Κατεβαίνω πολεμιστής εις το στάδιον, θα πολεμήσω ως Κυβέρνησις και δεν λαθεύομαι (=αποπροσανατολίζομαι), τον έρωτα των προνομίων που είναι φυτευμένος εις ψυχές πολλών, τα ονειροπολήματα των λογιοτάτων, ξένων πρακτικής ζωής, το φιλύποπτο, κυριαρχικό και ανήμερον αλλοεθνών ανδρών. Η νίκη θα είναι δική μας αν βασιλεύσει την καρδίαν μας, Θεός ζηλότυπος, μόνον το αίσθημα το ελληνικό».

Ο κυβερνήτης ευελπιστούσε στον απεγκλωβισμό του έθνους απο την κρίση υπο τους εξής όρους : (α) Εις το ευπροβίβαστον του λαού (β) Εις τον κρυπτόν μέγαν πλούτον της χώρας». Προσδο-κίες σοβαρές και τεκμηριωμένες. Αν υπάρχει ο κατάλληλος ηγέτης να τον εμπνεύσει, ο λαός  μπορεί ηθικά και οικονομικά να μεγαλουργήσει αποδεικνύοντας έμπρακτα το ευπροβίβαστον του χαρακτήρα του. Αλλά και οι ατίμητες πλουτουπαραγωγικές πηγές της πατρίδας μας, πετρέ-λαια και φυσικό αέριο προσμένουν για δεκαετίες την αξιοποιησή τους, για να αποτελέσουν στην οδυνηρή μας συγκυρία την κινητήριο δύναμη οικονομικής ανασυγκρότησης του έθνους.

Πρότυπο πολιτικής ευπρέπειας, φιλοπατρίας, λιτού και απέριττου βίου ο κυβερνήτης, αρνείτο μετ΄ επιτάσεως τις «αναπαύσεις του βίου» και ειδικότερα τον μισθό που του απένειμε η Δ΄ Εθνο-συνέλευση «διότι ευρισκόμεθα εις το μέσον ερειπίων, περικυκλωμένοι απο πληθύν ολόκληρον ανθρώπων βεβυθισμένων εις την εσχάτην αμηχανίαν». Επιβάλλεται σήμερα οι πολιτικές μας ηγεσίες να διδαχθούν απο τις πάντα επίκαιρες και διαχρονικές διδαχές, της εμπνευσμένης, χρη-στής και ανορθωτικής πολιτικής του Καποδίστρια, που σήκωσε την καθημαγμένη Ελλάδα απο το έρεβος της οθωμανικής δουλείας και της έδωσε πνοή και υπόσταστη, καθιστώντας την συγκρο-τημένο με δομές κράτος.