Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Το 2026 εξελίσσεται σε μια χρονιά-ορόσημο, γεμάτη ανησυχία και έντονο προβληματισμό για τις αντοχές του ασφαλιστικού μας συστήματος, καθώς η αγορά εργασίας έρχεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές κύμα μαζικής φυγής προς τη συνταξιοδότηση.
Οι αριθμοί που έρχονται στο φως της δημοσιότητας προκαλούν εύλογα ερωτήματα για το αν βρισκόμαστε μπροστά σε ένα επικείμενο «κραχ» των συντάξεων, με τις αιτήσεις να χτυπούν κόκκινο και να κινούνται με ρυθμούς που δεν έχουμε ξαναδεί τα τελευταία χρόνια.
Μόνο μέσα στο πρώτο τετράμηνο του έτους, οι νέες αιτήσεις άγγιξαν τις 74.838, καταγράφοντας μια εντυπωσιακή αύξηση της τάξης του 18% σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Αν αυτός ο ξέφρενος ρυθμός συνεχιστεί ακάθεκτος, μέχρι το τέλος του έτους οι συνολικές αποχωρήσεις αναμένεται να ξεπεράσουν τις 220.000, σπάζοντας κάθε προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ και δημιουργώντας μια ασφυκτική πίεση στα ταμεία.
Πίσω από αυτή την εσπευσμένη έξοδο κρύβεται ένας συνδυασμός παραγόντων που ωθεί χιλιάδες εργαζόμενους στην πόρτα της εξόδου. Πολλοί είναι εκείνοι που απλώς συμπληρώνουν τα απαιτούμενα χρόνια, όμως ένα μεγάλο κομμάτι των ασφαλισμένων σπεύδει να εκμεταλλευτεί το νέο καθεστώς που επιτρέπει τη συνέχιση της εργασίας παράλληλα με τη λήψη της σύνταξης, αναζητώντας μια οικονομική ανάσα και ένα υψηλότερο συνολικό εισόδημα μέσα στις σημερινές δύσκολες συνθήκες.
Την ίδια στιγμή, λειτουργεί έντονα και το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, καθώς πολλοί φοβούνται ενδεχόμενες μελλοντικές ανατροπές στα όρια ηλικίας ή στις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, παρότι δεν υπάρχει κάποια επίσημη κυβερνητική απόφαση στα σκαριά.
Η γενιά που γεννήθηκε μεταξύ 1955 και 1965 βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή της εξόδου, και οι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτή η αυξητική τάση δεν θα κοπάσει εύκολα τα επόμενα χρόνια.
Στην προσπάθειά τους να προλάβουν το τρένο της φυγής, σχεδόν ένας στους δύο ασφαλισμένους επιστρατεύει κάθε διαθέσιμο μέσο, με την εξαγορά πλασματικών ετών να αναδεικνύεται στο απόλυτο εργαλείο-σωσίβιο για τη φετινή χρονιά.
Είτε πρόκειται για τα χρόνια των σπουδών και τη στρατιωτική θητεία, είτε για τον χρόνο ανατροφής των παιδιών και τα κενά ασφάλισης που μαζεύτηκαν κατά τη διάρκεια του εργασιακού βίου, οι εργαζόμενοι κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να συμπληρώσουν την κρίσιμη 40ετία. Στόχος τους είναι να κλειδώσουν την πλήρη σύνταξη στα 62 τους έτη, επιλέγοντας είτε την εφάπαξ εξόφληση με μια μικρή έκπτωση, είτε τη λύση των δόσεων μέσω παρακράτησης από τη μελλοντική τους σύνταξη.
Όμως, το σκηνικό αυτό της μαζικής φυγής αναδεικνύει και μια άλλη, βαθιά ριζωμένη κοινωνική αδικία δηλαδή την ύπαρξη δύο εντελώς διαφορετικών ταχυτήτων ανάμεσα στους νέους συνταξιούχους, με το χάσμα μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα να παραμένει προκλητικό.
Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους, καθώς η μέση νέα σύνταξη γήρατος στο Δημόσιο διαμορφώνεται στα 1.420 ευρώ μεικτά, την ώρα που στον υπόλοιπο ΕΦΚΑ, δηλαδή για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα, των ελεύθερων επαγγελματιών και των επιστημόνων, ο μέσος όρος καθηλώνεται στα 930 ευρώ μεικτά.
Μιλάμε για μια χαοτική διαφορά της τάξης του 53%, που μεταφράζεται σε σχεδόν 490 ευρώ λιγότερα κάθε μήνα για την πλειονότητα των εργαζομένων της αγοράς.
Αυτή η τεράστια απόσταση δεν φαίνεται να γεφυρώνεται με τις ετήσιες οριακές αυξήσεις, αφού αντανακλά τις δομικές διαφορές των δύο κόσμων. Από τη μία πλευρά, οι δημόσιοι υπάλληλοι απολαμβάνουν μια σταθερή μισθολογική εξέλιξη και, κατά κανόνα, περισσότερα και συνεχή χρόνια ασφάλισης που οδηγούν σε υψηλότερα ποσοστά αναπλήρωσης.
Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα έρχονται αντιμέτωποι με τις αναταράξεις της αγοράς, τις περιόδους ανεργίας και τις μισθολογικές καθηλώσεις. Έτσι, το 2026 δεν καταγράφεται απλώς ως η χρονιά της μεγάλης φυγής και του φόβου για ένα γενικευμένο κραχ, αλλά και ως ο καθρέφτης ενός συστήματος που συνεχίζει να παράγει συνταξιούχους δύο κατηγοριών, την ίδια ώρα που η κοινωνία αναζητά απεγνωσμένα μια ασφαλή έξοδο από την εργασιακή ανασφάλεια.
