Της Ξενιας Σαρατσιωτη
Η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στην 1η Σύνοδο του Εθνικού Συμβουλίου της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.), με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, επιχειρεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από την απλή πολιτική αντιπαράθεση στο βαθύτερο ζήτημα της σχέσης των πολιτών με τη Δημοκρατία και τους θεσμούς. Δεν λειτουργεί απλώς ως ένας επετειακός απολογισμός, αλλά ως προσπάθεια πολιτικής επανατοποθέτησης του προοδευτικού χώρου, με κεντρικό άξονα την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη Δημοκρατία και την επαναπλαισίωση της σύγχρονης ελληνικής Κεντροαριστεράς.
Απομακρύνεται από το παραδοσιακό δίπολο «Αριστερά-Δεξιά» επιχειρώντας να μετατοπίσει το βάρος σε ένα πιο ηθικά φορτισμένο σχήμα. Από τη μία πλευρά η διαφθορά, το κατεστημένο, η φοροδιαφυγή και τα προνόμια των λίγων. Από την άλλη, η εντιμότητα, η κοινωνική δικαιοσύνη, η αξιοκρατία και η θεσμική λογοδοσία.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η διαφθορά δεν παρουσιάζεται ως μια αφηρημένη νομική ή διοικητική παθογένεια. Συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα των πολιτών, με την ακρίβεια, τους λογαριασμούς, την αίσθηση αδικίας και τη διάχυτη πεποίθηση ότι κάποιοι ευνοούνται εις βάρος των πολλών. Η ρητορική χρήση του σχήματος «το 99% χρηματοδοτεί τα προνόμια του 1%» ανασύρει μνήμες από τη λαϊκιστική παράδοση των κινημάτων της περασμένης δεκαετίας, ωστόσο εδώ εντάσσεται σε ένα αυστηρά θεσμικό αίτημα «φορολογικής δικαιοσύνης» και «αξιοκρατίας».
Τρεις έννοιες οργανώνουν τη νέα πολιτική αφήγηση: η «Ηθική Επανάσταση», ο «Νέος Πατριωτισμός» και η «Νέα Μεταπολίτευση». Η πρώτη επιχειρεί να συνδέσει το αίτημα κάθαρσης του κράτους με μια ευρύτερη ανάγκη πολιτικής αναγέννησης. Η δεύτερη διεκδικεί εκ νέου την έννοια του πατριωτισμού, όχι ως σύνθημα εθνικής περιχαράκωσης, αλλά ως κοινωνική ευθύνη, προστασία του δημόσιου συμφέροντος και συγκράτηση του επιστημονικού δυναμικού στη χώρα. Η τρίτη μετατρέπει την επέτειο της Μεταπολίτευσης από αφορμή ιστορικής αναδρομής σε αφετηρία για ένα νέο πολιτικό ζητούμενο: την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει να εμφανιστεί ως εγγυητής μιας ευρύτερης προοδευτικής συμπαράταξης και όχι απλώς ως διεκδικητής μιας κομματικής καρέκλας. Προσπαθεί να παρουσιάσει το εγχείρημά του ως μια συλλογική, πολιτική και κοινωνική αναγκαιότητα, δίνοντας σε αυτή την πολιτική επιστροφή έμφαση στο «εμείς» έναντι του «εγώ».
Παράλληλα, μέσα από αυτή την ομιλία επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από την εικόνα μιας Αριστεράς που περιορίζεται στη διαμαρτυρία. Όροι όπως «ρεαλιστική προοπτική της πολιτικής αλλαγής», «Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης», «φορολογική δικαιοσύνη», δείχνουν μια προσπάθεια σύνδεσης του αιτήματος αλλαγής με μια γλώσσα κυβερνησιμότητας και θεσμικής σοβαρότητας.
Σε μια εποχή που ο ίδιος κατηγορείται για πολιτικές κυβιστήσεις ή ιδεολογική ρευστότητα, προσπαθεί να αντλήσει ιστορική νομιμοποίηση μέσα από την ένταξη της Αριστεράς σε ένα ευρύτερο εθνικό/πατριωτικό πλαίσιο, πέρα από τα στενά κομματικά όρια.
Το κρίσιμο ερώτημα, βέβαια, είναι αν αυτή η αφήγηση μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της πολιτικής διακήρυξης και να μετατραπεί σε πειστικό σχέδιο. Πενήντα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, το ζήτημα δεν είναι μόνο η τυπική λειτουργία της Δημοκρατίας. Είναι η ποιότητα της σχέσης των πολιτών με τους θεσμούς, το κράτος, τη δικαιοσύνη και την πολιτική εκπροσώπηση. Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται μόνο με ισχυρά συνθήματα. Απαιτεί συνέπεια, θεσμικές εγγυήσεις, σαφείς πολιτικές προτάσεις και πειστικές απαντήσεις στην καθημερινή ανασφάλεια των πολιτών.
