Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Η εκρηκτική εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης τα τελευταία χρόνια έχει μετατοπίσει τη συζήτηση από τα εργαστήρια των επιστημόνων στην καρδιά της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας. Από το ορόσημο του 2022 και την εμφάνιση του ChatGPT, οι προειδοποιήσεις για έναν επικείμενο ψηφιακό Αρμαγεδδώνα στην αγορά εργασίας δεν αποτελούν πια σενάρια επιστημονικής φαντασίας, αλλά πηγή διάχυτου φόβου.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν ανάγλυφα αυτή την αγωνία, καθώς η πλειονότητα των εργαζομένων στις αναπτυγμένες οικονομίες ανησυχεί για τη μελλοντική εύρεση εργασίας, ενώ πτυχιούχοι και εξειδικευμένοι προγραμματιστές βλέπουν τη ζήτηση για τις δεξιότητές τους να συμπιέζεται από μοντέλα που εκτελούν όλο και πιο σύνθετες εργασίες.
Η ιστορία βέβαια προσφέρει μια σχετική παρηγοριά. Καμία τεχνολογική επανάσταση στο παρελθόν δεν εξαφάνισε συνολικά την ανάγκη για ανθρώπινα χέρια και μυαλά, και οι αγορές πάντα έβρισκαν τρόπους να αυτορυθμίζονται. Όμως, η τρέχουσα δυναμική της AI δείχνει ότι το παρελθόν ίσως δεν είναι πλέον αξιόπιστος οδηγός. Με την κατακόρυφη αύξηση των επενδύσεων και την ανάδυση αυτόνομων ψηφιακών βοηθών, η κοινωνία ενδέχεται να βρίσκεται στο χείλος μιας βαθιάς ανακατανομής των πόρων. Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η ολοκληρωτική εξαφάνιση των θέσεων εργασίας, αλλά η δραματική υποβάθμιση της ποιότητάς τους και των μισθών.
Την ίδια στιγμή, η γιγάντωση των υποδομών της τεχνητής νοημοσύνης, όπως τα ενεργοβόρα data centers, απειλεί να συμπαρασύρει τις τιμές της γης και του ηλεκτρικού ρεύματος. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι άνθρωποι κινδυνεύουν να δουν την αγοραστική τους δύναμη να εξανεμίζεται, καθιστάμενοι οικονομικά ασύμφοροι, την ώρα που ο πλούτος και ο έλεγχος των φυσικών πόρων θα συγκεντρώνονται στα χέρια ελάχιστων ιδιοκτητών κεφαλαίου.
Αυτή η δυσοίωνη προοπτική συνιστά μια τεράστια πρόκληση για τις κυβερνήσεις, οι οποίες δεν μπορούν πλέον να εθελοτυφλούν. Η λαϊκή οργή δεν χρειάζεται μια γενικευμένη κατάρρευση για να πυροδοτηθεί.
Όπως έδειξε το παρελθόν με το σοκ που υπέστη η αμερικανική βιομηχανία από την είσοδο της Κίνας στο παγκόσμιο εμπόριο, η περιθωριοποίηση έστω και μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας αρκεί για να τροφοδοτήσει τον λαϊκισμό και τις πολιτικές ανατροπές. Στην περίπτωση της AI, οι απειλούμενοι υπάλληλοι γραφείου διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη κοινωνική και πολιτική επιρροή από τους εργάτες των εργοστασίων, γεγονός που σημαίνει ότι οι αντιδράσεις σε ενδεχόμενες απολύσεις θα είναι σφοδρές και άμεσες.
Το μεγάλο στοίχημα για την πολιτική εξουσία είναι να προλάβει τις εξελίξεις χωρίς να στραγγαλίσει την καινοτομία. Η απαγόρευση ή η τεχνητή επιβράδυνση της προόδου θα στερούσε από την ανθρωπότητα πολύτιμα εργαλεία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ή των ασθενειών. Η λύση κρύβεται σε έξυπνες φορολογικές μεταρρυθμίσεις. Η στόχευση των υπερκερδών των κολοσσών της τεχνολογίας, των κατασκευαστών μικροτσίπ και των κέντρων δεδομένων, σε συνδυασμό με τη φορολόγηση του κεφαλαίου, μπορεί να χρηματοδοτήσει ένα ισχυρό δίχτυ ασφαλείας. Παράλληλα, προγράμματα στα πρότυπα των σκανδιναβικών μοντέλων για την επανεκπαίδευση των εργαζομένων και τη δημόσια ασφάλιση των μισθών κρίνονται απαραίτητα.
Όσο οι ριζοσπαστικές ιδέες, από το καθολικό βασικό εισόδημα μέχρι τα κρατικά μερίσματα από τις εταιρείες AI, κερδίζουν έδαφος στο δημόσιο διάλογο, γίνεται σαφές ότι ο χρόνος πιέζει.
Ο Αρμαγεδδώνας μπορεί να μην έχει φτάσει ακόμη, αλλά οι κυβερνήσεις οφείλουν να χτίσουν τα αναχώματα τώρα, προτού η κοινωνική συνοχή δοκιμαστεί ανεπανόρθωτα.
