Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Το τελευταίο διάστημα, μια βουβή ανησυχία πλανιέται πάνω από το νότιο Αιγαίο, καθώς η Κρήτη βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο μιας ραγδαία κλιμακούμενης μεταναστευτικής κρίσης. Οι αριθμοί που φτάνουν καθημερινά στα επιτελεία των αρχών ασφαλείας δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό, με τις ροές των εξαθλιωμένων ανθρώπων που αναζητούν μια καλύτερη τύχη στην Ευρώπη να παρουσιάζουν κατακόρυφη αύξηση. Το άλλοτε απάνεμο καταφύγιο του ευρωπαϊκού νότου μετατρέπεται πλέον σε μια νέα, «θερμή» πύλη εισόδου, αναγκάζοντας τις τοπικές κοινωνίες και τον κρατικό μηχανισμό να έρθουν αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα για την οποία κανείς δεν ήταν πλήρως προετοιμασμένος.
Η γεωγραφική μετατόπιση των διαδρομών των διακινητών από το ανατολικό Αιγαίο προς τη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης και τη Γαύδο δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα μιας καλά οργανωμένης αλλαγής στρατηγικής των κυκλωμάτων που εκμεταλλεύονται τον ανθρώπινο πόνο. Οι ακτές της Λιβύης έχουν μετατραπεί σε ένα απέραντο ορμητήριο, από όπου αποπλέουν υπερφορτωμένα, σαθρά σκαριά, γεμάτα με ψυχές που ρισκάρουν τα πάντα σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο ταξίδι στην ανοιχτή θάλασσα. Αυτό που ανησυχεί περισσότερο τους αναλυτές και τις αρχές ασφαλείας, ωστόσο, δεν είναι απλώς η ανθρωπιστική διάσταση του προβλήματος, αλλά το υπόβαθρο αυτής της ξαφνικής πίεσης.
Πίσω από τις αυξημένες ροές, πολλοί βλέπουν την αναβίωση εφιαλτικών σεναρίων και το ξεκίνημα νέων, επικίνδυνων παιχνιδιών υβριδικού πολέμου. Η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει ότι το μεταναστευτικό μπορεί εύκολα να εργαλειοποιηθεί από τρίτες δυνάμεις και γεωπολιτικούς παίκτες που επιδιώκουν να ασκήσουν πίεση στην Ελλάδα και, κατ’ επέκταση, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αποσταθεροποίηση της περιοχής της Βόρειας Αφρικής και οι περίεργες ισορροπίες που διαμορφώνονται εκεί, δημιουργούν το τέλειο υπόστρωμα για να χρησιμοποιηθούν οι μεταναστευτικές ροές ως ένας άτυπος μοχλός πίεσης, ένα «όπλο» που στοχεύει στην κοινωνική και οικονομική συνοχή των χωρών υποδοχής.
Στην Κρήτη, η κατάσταση αρχίζει να αγγίζει τα όριά της. Οι υποδομές φιλοξενίας στο νησί είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες για να διαχειριστούν τέτοιο όγκο ανθρώπων, με αποτέλεσμα οι τοπικοί φορείς να επιδίδονται σε έναν καθημερινό αγώνα δρόμου, επιστρατεύοντας κλειστά γυμναστήρια και πρόχειρα καταλύματα για να προσφέρουν τα στοιχειώδη. Οι δήμοι και οι πολίτες, παρά την αποδεδειγμένη αλληλεγγύη τους, εκφράζουν πλέον ανοιχτά τον φόβο ότι το νησί κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια μόνιμη αποθήκη ψυχών, αν δεν υπάρξει άμεση και δυναμική παρέμβαση από την κεντρική διοίκηση και την Ευρώπη.
Το μεγάλο στοίχημα για την Αθήνα είναι να προλάβει τις εξελίξεις προτού η κατάσταση ξεφύγει εντελώς από τον έλεγχο. Η θωράκιση των θαλάσσιων συνόρων στη νότια Κρήτη παρουσιάζει αντικειμενικές δυσκολίες σε σχέση με το στενό πέρασμα του ανατολικού Αιγαίου, καθώς οι αποστάσεις είναι τεράστιες και οι καιρικές συνθήκες συχνά ακραίες. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη για ενίσχυση των μέσων επιτήρησης και των δυνάμεων του Λιμενικού Σώματος, αλλά κυρίως για μια ξεκάθαρη διπλωματική αντεπίθεση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να συνεχίσει να εθελοτυφλεί, αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα ως μια αποκλειστικά ελληνική υπόθεση. Αν η Κρήτη λυγίσει κάτω από το βάρος αυτής της νέας κρίσης, οι συνέπειες θα γίνουν αισθητές σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια. Απαιτείται μια κοινή, συγκροτημένη στρατηγική που θα περιλαμβάνει τόσο την ουσιαστική πίεση προς τις χώρες προέλευσης και διέλευσης, όσο και έναν δίκαιο μηχανισμό ανακατανομής των βαρών. Ο χρόνος κυλά αντίστροφα και τα σημάδια στον ορίζοντα δείχνουν ότι το καλοκαίρι που έρχεται θα είναι ένα από τα πιο δύσκολα και κρίσιμα των τελευταίων ετών, με την Κρήτη να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας γεωπολιτικής σκακιέρας όπου οι κανόνες του παιχνιδιού γίνονται όλο και πιο σκληροί.
