Του Βασιλη Ταλαμαγκα
Το τελευταίο διάστημα εντείνεται ξανά η συζήτηση γύρω από την αξιοπιστία των δημοσκοπήσεων και τον τρόπο με τον οποίο αυτές παρουσιάζονται στη δημόσια σφαίρα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται ποικίλα σχόλια ότι επιχειρείται δημιουργία εντυπώσεων με στόχο τη διαμόρφωση μιας εικόνας πολιτικής κυριαρχίας του πρώτου κόμματος που έχει μεγάλη διαφορά από το όποιο δεύτερο . Ωστόσο, μια τέτοια στρατηγική ενδέχεται να αποδειχθεί κοντόφθαλμη και τελικά επιζήμια για το ίδιο το κυβερνών κόμμα.
Οι δημοσκοπήσεις αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο καταγραφής της κοινής γνώμης, αλλά η αξία τους εξαρτάται από τη μεθοδολογία, τη διαφάνεια και τον τρόπο ερμηνείας των αποτελεσμάτων. Όταν επιλεκτικά προβάλλονται συγκεκριμένα ευρήματα ή όταν δίνονται υπερβολικές ερμηνείες σε μικρές διαφορές, δημιουργείται μια στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας. Αυτή η εικόνα, αν και μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη, ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Πρώτον, καλλιεργείται μια ψευδαίσθηση ασφάλειας στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος. Η πεποίθηση ότι η αυτοδυναμία μπορεί να μην είναι χαμένη υπόθεση, πιθανά να οδηγήσει σε εφησυχασμό, χαλάρωση των πολιτικών αντανακλαστικών και απομάκρυνση από τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας. Αντί να λειτουργεί ως κίνητρο για βελτίωση, η εικόνα της «σίγουρης πρωτιάς » ενδέχεται να αποδυναμώσει την εγρήγορση και τη διάθεση για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
Δεύτερον, ενισχύεται η καχυποψία των πολιτών απέναντι τόσο στις δημοσκοπήσεις όσο και στους θεσμούς γενικότερα, αφού όσοι πάνε στα σουπερ μαρκετ γνωρίζουν την κατάσταση. Όταν το κοινό αντιλαμβάνεται ότι τα στοιχεία δεν αντανακλούν την καθημερινή του εμπειρία, δημιουργείται ένα χάσμα εμπιστοσύνης. Αυτό το χάσμα μπορεί να οδηγήσει σε αποχή, ενίσχυση αντισυστημικών τάσεων ή ακόμη και σε αιφνιδιαστικά εκλογικά αποτελέσματα που διαψεύδουν πλήρως τις προβλέψεις.
Τρίτον, η υπερπροβολή μιας εικόνας αυτοδυναμίας μπορεί να συσπειρώσει την αντιπολίτευση. Όταν τα κόμματα της αντιπολίτευσης αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει μια κυρίαρχη αφήγηση που τα περιθωριοποιεί, είναι πιθανό να αναζητήσουν συγκλίσεις ή να εντείνουν τη ρητορική τους, κινητοποιώντας τους ψηφοφόρους τους πιο αποτελεσματικά. Έτσι, η στρατηγική της υπεροχής μπορεί να λειτουργήσει τελικά ως καταλύτης για την ενίσχυση των αντιπάλων.
Επιπλέον, δεν πρέπει να υποτιμάται ο παράγοντας της «αυτοεκπληρούμενης προφητείας» που μπορεί να λειτουργήσει αντίστροφα. Ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι δημοσκοπήσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων προς όφελος του πρώτου κόμματος, υπάρχει και το φαινόμενο της αντίδρασης αφού οι ψηφοφόροι που θεωρούν δεδομένη την έκβαση μπορεί να επιλέξουν να εκφράσουν δυσαρέσκεια, θεωρώντας ότι η ψήφος τους δεν θα ανατρέψει την κατάσταση.
Τέλος, το πολιτικό κόστος μιας ενδεχόμενης διάψευσης είναι ιδιαίτερα υψηλό. Αν οι κάλπες δεν επιβεβαιώσουν την εικόνα που έχει καλλιεργηθεί, η απώλεια αξιοπιστίας θα είναι διπλή, τόσο για το πολιτικό αφήγημα όσο και για τα μέσα που το υποστήριξαν. Σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς είναι ήδη εύθραυστη, τέτοιες διαψεύσεις μπορούν να έχουν και άλλες μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Συνολικά, η προσπάθεια διαμόρφωσης μιας «βολικής» πραγματικότητας μέσω των δημοσκοπήσεων μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρα επικοινωνιακά οφέλη, αλλά εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημοκρατική λειτουργία και τη σταθερότητα του πολιτικού συστήματος.
Για το κυβερνών κόμμα, η επένδυση στην πραγματική κατανόηση των αναγκών της κοινωνίας και όχι στην κατασκευή ευνοϊκών εντυπώσεων αποτελεί ίσως τη μόνη βιώσιμη στρατηγική για το μέλλον.
