Του Βασίλη Ταλαμαγκα
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, με όλες τις τραγικές της συνέπειες, γεννάται συνήθως ως αιτία ανθρωπιστικής κρίσης και γεωπολιτικής αναστάτωσης. Παρ’ όλα αυτά, μια αιρετική αλλά συχνά συζητούμενη άποψη στον παγκόσμιο οικονομικό κύκλο υποστηρίζει ότι μεγάλοι πόλεμοι σε στρατηγικές περιοχές μπορούν προσωρινά να δώσουν ώθηση στην παγκόσμια οικονομία, αν και με τρομακτικό ανθρώπινο και ηθικό κόστος. Πρόκειται για μια αντίληψη που προκαλεί έντονες αντιδράσεις, αλλά η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι δεν είναι εντελώς αβάσιμη.
Η βασική λογική πίσω από αυτή την άποψη είναι απλή , αφού οι συγκρούσεις αυξάνουν την παγκόσμια ζήτηση στρατιωτικού εξοπλισμού, ενέργειας και πρώτων υλών. Η Μέση Ανατολή, με τα τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, παραμένει κομβική για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Οποιαδήποτε διαταραχή στην παραγωγή ή τη διανομή της ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών, πράγμα που μεταφράζεται σε έσοδα για χώρες παραγωγής, αλλά και σε επενδύσεις σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας και τεχνολογίες εξοικονόμησης. Αυτή η ζήτηση δημιουργεί ροές κεφαλαίων και κινητικότητα στους χρηματοπιστωτικούς και βιομηχανικούς τομείς.
Ιστορικά, παραδείγματα δεν λείπουν. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αμερικανική οικονομία, μετά την κρίση της δεκαετίας του 1930, γνώρισε εκρηκτική ανάπτυξη χάρη στην πολεμική παραγωγή και την τεχνολογική καινοτομία. Παρότι τα ανθρώπινα και κοινωνικά κόστη ήταν τεράστια, η βιομηχανική υποδομή και η τεχνολογία που αναπτύχθηκαν στον πόλεμο έγιναν η βάση για την μεταπολεμική άνθηση. Ομοίως, μικρότεροι, αλλά στρατηγικά σημαντικοί πόλεμοι έχουν τροφοδοτήσει προσωρινά αγορές όπλων, ενεργειακά projects και κατασκευαστικά έργα, με αποτέλεσμα να παρατηρείται αύξηση σε επιλεγμένους οικονομικούς δείκτες.
Η έννοια της «οικονομικής ώθησης μέσω πολέμου» δεν υπονοεί ντε φακτο ότι ο πόλεμος είναι επιθυμητός ή ωφέλιμος για την κοινωνία συνολικά. Αντιθέτως, οι οικονομολόγοι που συζητούν αυτό το σενάριο τονίζουν ότι η ανάπτυξη είναι συγκεντρωμένη σε συγκεκριμένους κλάδους και γεωγραφικές περιοχές, ενώ η ευρύτερη κοινωνία υφίσταται τραυματικές συνέπειες, από προσφυγικές ροές μέχρι καταστροφή υποδομών.
Η αιρετική σκέψη έγκειται στο ότι ακόμα και μια σύγκρουση που μοιάζει καταστροφική μπορεί να «αναζωογονήσει» την παγκόσμια οικονομία μέσα από τις αγορές ενέργειας, όπλων και τεχνολογίας, ακριβώς επειδή προκαλεί ανακατανομή κεφαλαίων και επενδυτικά ράλι σε κρίσιμους τομείς.
Το πότε θα φανεί αυτή η ώθηση είναι πιο δύσκολο να προβλεφθεί. Σε γενικές γραμμές, η οικονομική κινητικότητα εμφανίζεται ήδη μέσα στους πρώτους μήνες της σύγκρουσης μέσω άμεσων συναλλαγών στην ενέργεια και στον στρατιωτικό εξοπλισμό, ενώ η πιο σταθερή και μακροπρόθεσμη επίδραση μπορεί να χρειαστεί χρόνια, όταν οι τεχνολογικές και κατασκευαστικές επενδύσεις αρχίζουν να αποδίδουν. Η αβεβαιότητα παραμένει τεράστια, καθώς η εξέλιξη των συγκρούσεων και οι γεωπολιτικές αντιδράσεις μπορούν να ανατρέψουν τα σενάρια ανά πάσα στιγμή.
Εν κατακλείδι η συζήτηση για την οικονομική ώθηση μέσω πολέμου παραμένει αμφιλεγόμενη, αιρετική αλλά όχι αβάσιμη.
Δείχνει ότι οι αγορές και η οικονομία συχνά αντιδρούν σε συνθήκες κρίσης με τρόπους που μοιάζουν παράδοξοι ή ακόμη και «παράδοξα ευεργετικοί», χωρίς ποτέ να αγνοούν το τεράστιο ανθρώπινο κόστος. Μπορεί να ακούγεται κυνικό αλλά είναι πραγματικότητα .
