Του Βασίλη Ταλαμάγκα
Η αναντιστοιχία μεταξύ κοινωνίας και πολιτικού συστήματος αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα στις σύγχρονες δημοκρατίες. Ειδικά στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου οι πολίτες εκφράζουν τις ανησυχίες τους για την πολιτική κατάσταση, συχνά παρατηρείται μια έντονη απομάκρυνση ανάμεσα στις πραγματικές ανάγκες και επιθυμίες των πολιτών και τις πολιτικές αποφάσεις που παίρνονται από τους κυβερνώντες.
Το πολιτικό σύστημα μιας χώρας είναι το σύνολο των θεσμών και διαδικασιών που καθορίζουν και ρυθμίζουν τις αποφάσεις και τις πολιτικές της κυβέρνησης. Από την άλλη, η κοινωνία είναι το σύνολο των ατόμων και ομάδων που συνθέτουν τον πληθυσμό μιας χώρας, με τις διαφορετικές πολιτισμικές, οικονομικές και κοινωνικές τους ανάγκες και επιθυμίες.
Όμως, συχνά οι πολιτικές αποφάσεις δεν αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες της κοινωνίας, αλλά εξυπηρετούν τα συμφέροντα των ελίτ ή άλλων ισχυρών ομάδων. Ένα παράδειγμα αυτού είναι η έλλειψη ανταπόκρισης των πολιτικών στους προβληματισμούς που αφορούν την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη ή τη φορολογία, θέματα τα οποία πλήττουν άμεσα την πλειοψηφία των πολιτών.
Η απομάκρυνση αυτή μεταξύ πολιτικού συστήματος και κοινωνίας προκύπτει από την αδυναμία των πολιτικών να κατανοήσουν πλήρως τις ανάγκες των πολιτών και να τις ενσωματώσουν στο πολιτικό τους πρόγραμμα. Η εκλογική διαδικασία μπορεί να φέρει στο προσκήνιο τα συμφέροντα των μεγάλων κομμάτων και των ισχυρών οικονομικών συμφερόντων, συχνά εις βάρος των μικρότερων και λιγότερο ισχυρών κοινωνικών ομάδων.
Επιπλέον, η αδιαφορία των πολιτικών για τις κοινωνικές ανισότητες και τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα χαμηλότερα στρώματα της κοινωνίας δημιουργεί την αίσθηση της αδικίας και της αδιαφορίας από το κράτος. Οι πολίτες, με τη σειρά τους, μπορεί να απογοητευτούν και να αποτραβηχτούν από την πολιτική ζωή, εφόσον δεν βλέπουν τις προσδοκίες τους να εκπληρώνονται.
Πολλές είναι όμως οι αιτίες αυτής της αναντιστοιχίας. Πρώτα απ’ όλα, η πολιτική συχνά κυριαρχείται από τα συμφέροντα των ισχυρών και των μεγάλων επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις αποφάσεις μέσω λόμπι και χρηματοδοτήσεων. Ειδικά σε χώρες με χαμηλό βαθμό πολιτικής διαφάνειας, οι κυβερνήσεις είναι πιο επιρρεπείς σε πιέσεις που εξυπηρετούν τη «μεγαλοαστική» τάξη ή τις πολυεθνικές εταιρείες, αντί να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες του συνόλου των πολιτών.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ασυμμετρία και η μονομέρεια της πληροφόρησης. Στις μέρες μας, οι πολίτες δεν έχουν πάντα πρόσβαση σε έγκυρες και πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές αποφάσεις ή την οικονομική κατάσταση της χώρας. Η πληροφόρηση συχνά φιλτράρεται από τα κατεστημένα ΜΜΕ και τα πολιτικά συμφέροντα, προκαλώντας σύγχυση ή αδιαφορία στους πολίτες για το πώς οι πολιτικές αποφάσεις τους επηρεάζουν.
Η αναντιστοιχία κοινωνίας και πολιτικού συστήματος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα απαιτεί ανανέωση, διαφάνεια και σεβασμό στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Μόνο τότε θα μπορέσει το πολιτικό σύστημα να γίνει πιο αντιπροσωπευτικό και να αναγνωρίσει τις ανησυχίες και τις ανάγκες του λαού, δημιουργώντας μια πιο δίκαιη και ισχυρή κοινωνία.
Μέχρι σήμερα πάντως στην Ελλάδα, κάθε άλλο παρα πετυχαίνει η αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας.
