Νικος Τοσκας- Πόλεμος ή ένοπλη ειρήνη; Κομβικός για το μέλλον ο ρόλος του πολέμου στο Ιράν

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ είχε υποσχεθεί στον αμερικανικό λαό προεκλογικά ότι θα σταματήσει τους πολέμους σε 24 ώρες και θα ασχοληθεί με την εσωτερική ασφάλεια και ευημερία. Κάποιοι θεωρούν ότι έφταιξε η ψυχολογική του αστάθεια για την αλλαγή πολιτικής κατά 180 μοίρες και δεν είδαν ότι υπάρχουν συμφέροντα που τον ανάγκασαν να αναθεωρήσει την δεξιά πολιτική του MAGA που θεωρούσε ότι πρέπει πρώτα να βάλει γερές βάσεις συντηρητισμού στην κοινωνία και να κάνει «εξαγωγή» αυτής της τάσης σε όλο τον Δυτικό κόσμο.

Τώρα έγινε φανερό ότι ο πόλεμος συμφερόντων και η ένοπλη ειρήνη (συμπεριλαμβανομένης της εσωτερικής καταστολής) απορρέουν από την ίδια «μήτρα» όταν υπάρχουν αδιέξοδα, μεγάλοι ανταγωνισμοί ή συσσωρευμένα κεφάλαια που δεν μπορούν να επενδυθούν με μεγάλη κερδοφορία σε παραγωγικούς τομείς ή αποδίδουν μικρό κέρδος.

Όπως δεν υπάρχει διαρκής πόλεμος δεν υπάρχει και διαρκής ειρήνη. Όχι για λόγους μεταφυσικούς αλλά για λόγους επιβίωσης των κυρίαρχων οικονομικών συμφερόντων. Φυσικά εδώ εξαιρούνται οι απελευθερωτικοί ή αντιαποικιακοί πόλεμοι, οι οποίοι θεωρούνται «δίκαιοι πόλεμοι».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνέχειας των πολέμων αποτελεί η ομιλία του Τσώρτσιλ την 5η Μαρτίου 1946, λιγότερο από ένα χρόνο από την λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στο Φούλτον του Μιζούρι των ΗΠΑ, όταν έδωσε την διάλεξη στο τοπικό Westminster College για το «Σιδηρούν Παραπέτασμα».

Ο ψυχρός πόλεμος ξεκίνησε σχεδόν ταυτόχρονα με την λήξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου σαν «ένοπλη ειρήνη» αλλά και σαν ένοπλη αντιπαράθεση στις πρώην αποικίες και κόστισε εκατομμύρια νεκρούς.

Σήμερα δεν υπάρχει σοσιαλιστικό σύστημα κρατών αλλά υπάρχουν συμφέροντα, πετρέλαια και κέρδη.

Οι πρόσφατες περιπτώσεις της Γροιλανδίας, της Βενεζουέλας και του Ιράν δεν κρύβονται πίσω από το παλιό προπέτασμα του αγώνα της «ελευθερίας» απέναντι στην «τυραννία». Τώρα τα πράγματα λέγονται με το όνομά τους και λιγότερο με τον «αγώνα των γυναικών», «ελευθεριών» και «δημοκρατικών δικαιωμάτων».

Μέσα όμως στην αλαζονεία που προήλθε από την υποταγή κυβερνήσεων ξέχασαν ότι «ο πόλεμος είναι συνέχεια της πολιτικής (με άλλα πιο βίαια μέσα). Και όπως η πολιτική έχει όρια, έτσι έχει και ο πόλεμος. Ξέχασαν επίσης ότι ο πόλεμος δεν μπαίνει στο πειραματικό εργαστήριο και αν αποτύχει επαναλαμβάνεται. Είναι υπόθεση που διεξάγεται «μια και έξω».

Ξέχασαν επίσης ότι η εποχή του 1945 που οι χώρες είχαν έτοιμους τεράστιους στρατούς με προσωπικό και πολλά μέσα, έχει παρέλθει με την λήξη του ψυχρού πολέμου.

Τώρα οι κυβερνήσεις προσπαθούν απεγνωσμένα να πείσουν τους λαούς ότι υπάρχει ανάγκη να ετοιμαστούν για θυσίες, αίμα και να ξεχάσουν τα κοινωνικά «προνόμια» γιατί προέχει η πολεμική προετοιμασία και χρειάζεται «οικονομία πολέμου».

Η πρόσφατη άρνηση των Ευρωπαίων να συμβάλουν πιο ενεργά στον πόλεμο του Τραμπ και του Νετανυάχου, δείχνει τα όρια και τις αδυναμίες του δυτικού κόσμου αλλά δημιουργεί ανασφάλειες και προβλήματα και στις χώρες των BRICS. Η Ινδία έχει σοβαρά προβλήματα ανεφοδιασμού μια και είχε αποφασίσει να διακόψει την ρωσική ενέργεια και να συνταχθεί με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, με την προσδοκία ότι θα αντικαταστήσει στις δυτικές αγορές τα κινέζικα προϊόντα. Τώρα αναγκάζεται να αγοράσει από την Ρωσία πετρέλαιο όχι με 55 δολ. το βαρέλι που έπαιρνε αλλά με τις τρέχουσες τιμές.

Η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει χωρίς αποθέματα φυσικού αερίου.

Σύμφωνα με ειδικούς, μια μείωση της ροής από τον Περσικό, διάρκειας 30 ημερών, θα σταθεροποιήσει τις τιμές του πετρελαίου στα 76 δολ. περί το τέλος του έτους.

Αν η μείωση διαρκέσει 60 ημέρες θα φτάσει στο ίδιο διάστημα τα 93 δολ. Αν διαρκέσει παραπάνω μπορεί να πάει στα 150 δολ. ή 200 δολ. το βαρέλι. Ήδη έφτασε τα 112 δολ.

Ο πόλεμος έγινε ήδη ολοκληρωτικός. Βομβαρδίζονται κατοικημένες περιοχές, εγκαταστάσεις αφαλάτωσης και τελευταία διυλιστήρια και κοιτάσματα φυσικού αερίου.

Όμως αντί να καταρρεύσει το καθεστώς της Τεχεράνης παραιτούνται ή αντιδρούν κεντρικά πρόσωπα της κυβέρνησης Τραμπ όπως ο επικεφαλής της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας γιατί «δεν υπήρχε απειλή από το Ιράν για τις ΗΠΑ» ενώ η επικεφαλής των Υπηρεσιών Πληροφοριών αποκαλύπτει ότι δεν ήταν σε εξέλιξη το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Βομβαρδίστηκε, όχι τυχαία, ο πυρηνικός σταθμός του Μπουσέρ, όπου εργάζονται και Ρώσοι επιστήμονες και παρά τις ρωσικές προειδοποιήσεις. Ο κίνδυνος από καταστροφή τύπου Τσερνομπίλ είναι υπαρκτός.

Η διάσταση των αντικειμενικών σκοπών της επιχείρησης ανάμεσα στους Αμερικανούς και Ισραηλινούς άρχισε να φαίνεται.

Οι Αμερικανοί ήθελαν να κόψουν το πετρέλαιο από την Κίνα. Οι Ισραηλινοί θέλουν να διαλύσουν το ιρανικό κράτος.

Η παράταση του πολέμου αναπόφευκτα θα προκαλέσει ρήγμα στις σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ και πιθανόν διαφοροποίηση των χωρών της περιοχής.

Οι χώρες του Κόλπου δεν βρήκαν προστασία από τις αμερικανικές βάσεις ούτε από τα αμερικανικά όπλα.

Ο ισραηλινός βομβαρδισμός του κοιτάσματος South Pars έγινε χωρίς συνεννόηση με τους Αμερικανούς.

Οι τελευταίοι ιρανικοί βομβαρδισμοί των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων των χωρών του Κόλπου, ακόμη και της Σαουδικής Αραβίας, αποσκοπούν στην αποδυνάμωση των βασιλιάδων και πριγκήπων και στην πρόκληση κοινωνικής αναταραχής, από την οποία το Ιράν εκτιμά ότι θα επωφεληθεί.

Η δολοφονία του Χαμενεί (δεν ήθελε πυρηνικά όπλα αλλά ήταν ιδιαίτερα σκληρός στις λαϊκές αντιδράσεις) και του Λαριτζανί (μετριοπαθούς μέχρι τον πόλεμο) και η προφανής αντικατάστασή τους από πιο σκληρούς, δείχνει ότι το Ισραήλ θέλει τη συνέχιση του πολέμου και τον κατακερματισμό του Ιράν.

Η στρατηγική του Ιράν είναι σχεδιασμένη με βάση ασυμμετρίες. Πρώτα αποδοχή των προσβολών και καταστροφών υποδομών, μετά ανταπόδοση με παλαιά συστήματα (φτηνά drones των 10.000 δολ. έναντι συστημάτων Patriot των 2 εκατομ.), αποκέντρωση διοίκησης και πρωτοβουλίες στους υφιστάμενους διοικητές, μετά πιο σύγχρονα πυραυλικά συστήματα και ύστερα υπερηχητικά που δεν αναχαιτίζονται αφού έχουν εξαντληθεί τα αποθέματα αναχαίτισης των αντιπάλων. Τέλος πόλεμος διαρκείας με τριβή (φθορά) του αντιπάλου, με παράλληλη διατήρηση αρραγούς του εσωτερικού μετώπου ακόμη και με σκληρά μέτρα.

Η προσβολή από το Ισραήλ του μεγάλου ιρανικού κοιτάσματος φυσικού αερίου South Pars αντιμετωπίσθηκε άμεσα με προσβολές πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στη Σαουδική Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ. Άλλη μια απόδειξη ότι το Ιράν προσπαθεί να μεγιστοποιήσει τις επιπτώσεις στην περιοχή. Δεν επιδιώκει να νικήσει, προσπαθεί να επιβιώσει.

Αντίθετα στις ΗΠΑ βλέπουμε εσωτερικές κυβερνητικές αντιδράσεις και αποδοχή του πολέμου μόνο στο 21% από τους Αμερικανούς.

Για άλλη μια φορά η αμερικανική στρατηγική δεν έχει «σχέδιο εξόδου» και οδηγείται σε πόλεμο διαρκείας. Το ίδιο έγινε στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ. Κάτι που δεν ήθελε με τίποτα ο Τραμπ αλλά θέλει ο Νετανυάχου, πιστεύοντας ότι θα προκαλέσει κοινωνική αναταραχή και θα διαλύσει το Ιράν.

Το Πεντάγωνο ζήτησε 200 δις επιπλέον, μόλις χθες, για αναπλήρωση αποθεμάτων πυρομαχικών.

Μια υποχώρηση του Τραμπ στο μέτωπο του Ιράν θα τον οδηγήσει στην αποδυνάμωση όχι μόνο του ίδιου αλλά και της επεκτατικής αμερικανικής πολιτικής, με κέρδος της κινεζικής επέκτασης.

Οι αεροπορικές προσβολές προκαλούν ζημιές και απώλειες ηγετών, χωρίς ανατροπή του καθεστώτος. Οι χερσαίες επιχειρήσεις θεωρούνται από τους ειδικούς «αυτοκτονία».

Παρόμοιες ψευδαισθήσεις υπήρχαν και για διάλυση της ρωσικής οικονομίας με τον πόλεμο της Ουκρανίας.

Ο Τραμπ πιθανόν μπροστά στις δυσκολίες να αλλάξει πορεία και να διαλέξει ένα φαινομενικά ευκολότερο στόχο. Την εγκαταλελειμμένη από όλους Κούβα.

Η Κίνα δεν φαίνεται να επηρεάστηκε σημαντικά και βρήκε απέναντί της απροστάτευτες χώρες της Άπω Ανατολής. Εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία να ζητήσει από την Ταιβάν να της πουλήσει ενεργειακή προστασία.

Σε περίπτωση που οι ΗΠΑ-Ισραήλ αποτύχουν, οι δυτικές χώρες θα αναζητήσουν δρόμους συνύπαρξης ή αντιπαράθεσης με Ρωσία-Κίνα ή ο καθένας τον δρόμο του; Δύσκολο ερώτημα.

Όμως δεν έφτασε ούτε η ώρα στενότερης συνεργασίας των BRICS. Η στάση της Ινδίας δείχνει φυγόκεντρες τάσεις. Είμαστε σε φάση αναμονής εξελίξεων.

Αντίθετα, σε περίπτωση που οι ΗΠΑ-Ισραήλ πετύχουν τους σκοπούς τους, θα ακολουθήσουν και άλλες χώρες ίσως ακόμη και «φιλικές» προς τις ΗΠΑ. Η περίπτωση της Γροιλανδίας δεν είναι μακριά.

Σε όλα αυτά η ελληνική κυβέρνηση κρύβεται πίσω από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, νομίζοντας ότι θα την προστατεύσουν στη δύσκολη στιγμή ανατροπής των δεδομένων που ξέραμε μέχρι τώρα. Στηρίζεται στην τωρινή ηρεμία στην Ερυθρά Θάλασσα και συζητάει με τον Μακρόν επέκταση της αποστολής Aspides (φρεγάτα στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν με επιχειρησιακό στρατηγείο της Ε.Ε. στη Λάρισα). Να θυμηθούμε ότι ο Μακρόν ζητούσε αποστολή ευρωπαϊκού στρατού στην Ουκρανία. Δεν καταλαβαίνουν ότι ο Περσικός με την Ερυθρά είναι πολύ κοντά και οι Χούτις της Υεμένης είναι έτοιμοι να κλείσουν και το δεύτερο πέρασμα των δεξαμενόπλοιων, παρά την συμφωνία πέρυσι με τον Τραμπ.

Οι εναλλαγές πολέμου και ειρήνης που ξέραμε μέχρι τώρα δεν γίνονται με αργούς ρυθμούς αλλά με ταχύτατους. Το ένα λάθος στη σκακιέρα κοστίζει πολύ. Η διάδοση της τεχνολογίας έκανε τις μικρές και αδύναμες χώρες ικανές να αποκτήσουν πυραυλικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς ή ακόμη πυρηνικά. Θα έχουν επομένως λόγο και δύναμη απέναντι στους ισχυρούς.

Το θέμα δεν αφορά συμπάθειες με το όποιο αυταρχικό καθεστώς του Ιράν και τις βαρβαρότητες που έχει κάνει απέναντι στις προοδευτικές δυνάμεις της χώρας του.

Το ερώτημα είναι αν θα δούμε επέκταση ιμπεριαλιστικών πρακτικών με δυσμενή αποτελέσματα για την ανθρωπότητα, στο όνομα της «εξαγωγής της δημοκρατίας» ή θα επιστρέψουμε σε ένα «διάλειμμα» ειρήνης, που θα δώσει ανάσα στην προετοιμασία των προοδευτικών δυνάμεων για την επόμενη κρίση κάτω από ευνοϊκότερες γι΄ αυτές συνθήκες.

(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)