Του Ειδικού Συνεργάτη Κ.Α. Γαυδιώτη
Η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα στις 3 Ιανουαρίου 2026, που οδήγησε στην απαγωγή/ σύλληψη του Προέδρου της, Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του Σίλια Φλόρες, έχει εξελιχθεί σε μια από τις πιο εκρηκτικές γεωπολιτικές κρίσεις μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με απρόβλεπτες εξελίξεις…
Στις 5 Ιανουαρίου 2026, ο Μαδούρο εμφανίστηκε στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο του Μανχάταν στη Νέα Υόρκη, δηλώνοντας “αθώος” σε όλες τις κατηγορίες, χαρακτηρίζοντας τον εαυτό του “Αιχμάλωτο Πολέμου” και “ακόμα Πρόεδρο της Βενεζουέλας”. Η Δίκη, που ξεκίνησε με απαγγελία κατηγοριών για “ναρκοτρομοκρατία”, διακίνηση κοκαΐνης και κατοχή όπλων, θα συνεχιστεί στις 17 Μαρτίου 2026. Η σύζυγός του, Φλόρες δήλωσε επίσης “εντελώς αθώα”, ενώ ο δικηγόρος τους, Barry Pollack (γνωστός από την υπόθεση Assange), θα αμφισβητήσει τη νομιμότητα της σύλληψης λόγω “Ασυλίας Αρχηγού Κράτους”.
Η νομική αναφορά ότι θα αμφισβητήσει τη νομιμότητα της σύλληψης λόγω “Ασυλίας Αρχηγού Κράτους'” αναφέρεται σε μια κλασική νομική υπεράσπιση στο Διεθνές Δίκαιο, που χρησιμοποιείται από τον δικηγόρο του Νικολάς Μαδούρο στην τρέχουσα Δίκη του στις ΗΠΑ. Τι είναι η “Ασυλία Αρχηγού Κράτους” (Head of State Immunity); Πρόκειται για Αρχή του Εθιμικού Διεθνούς Δικαίου (Customary international law), που προστατεύει εν ενεργεία Αρχηγούς Κράτους (Προέδρους, Βασιλείς κ.λπ.), Πρωθυπουργούς και Υπουργούς Εξωτερικών από ποινική δίωξη ή σύλληψη σε ξένα κράτη. Η Ασυλία είναι απόλυτη (absolute/rational personae) όσο διαρκεί η θητεία, και καλύπτει:
- Προσωπική Ασυλία (Immunity from Jurisdiction): Δεν μπορεί να συλληφθεί, να δικαστεί ή να εκτελεστεί ένταλμα σε ξένο έδαφος.
- Απαραβίαστο (inviolability): Προστασία από οποιαδήποτε πράξη που θίγει την αξιοπρέπεια ή ελευθερία (π.χ. βίαιη σύλληψη).
Η βάση της είναι:
- Υπόθεση Arrest Warrant (ICJ, 2002): Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) έκρινε ότι εν ενεργεία Υπουργός Εξωτερικών (και κατά αναλογία Αρχηγός Κράτους) απολαμβάνει απόλυτη πλήρη Προσωπική Ασυλία από ξένη δικαιοδοσία.
- Σύμβαση Βιέννης για Διπλωματικές Σχέσεις (1961) και Εθιμικό Δίκαιο.
- Σκοπός: Διασφάλιση σταθερότητας Διεθνών Σχέσεων – ένας Αρχηγός Κράτους πρέπει να μπορεί να ταξιδεύει/λειτουργεί χωρίς φόβο σύλληψης.
Εξαιρέσεις από την Ασυλία
- Μετά τη λήξη θητείας: Ισχύει μόνο Λειτουργική Ασυλία (Immunity Ratione Materiae) για επίσημες πράξεις – όχι για ιδιωτικά/εγκλήματα (π.χ. Pinochet έχασε Ασυλία για βασανιστήρια που είχε διαπράξει).
- Διεθνή Δικαστήρια: Δεν ισχύει πλήρως σε ICC, ICTY κ.λπ. (π.χ. Al-Bashir Σουδάν, Putin).
- Εγκλήματα κατά της Aνθρωπότητας: Συζήτηση εάν jus cogens (υποχρεωτικοί κανόνες) υπερισχύουν, αλλά ICJ λέει όχι για Eθνικά Δικαστήρια.
Στην υπόθεση Μαδούρο: Γιατί θα την επικαλεστεί ο δικηγόρος; Ο Μαδούρο είναι/ήταν εν ενεργεία Πρόεδρος κατά τη σύλληψη (3/1/2026), παρά την μη αναγνώριση από ΗΠΑ (από 2019). Η υπεράσπιση θα ισχυριστεί:
- Παραβίαση Προσωπικής Ασυλίας → Η απαγωγή/σύλληψη/μεταφορά είναι παράνομη (παραβίαση κυριαρχίας Βενεζουέλας και inviolability).
- Η Δίκη πρέπει να ακυρωθεί (motion to dismiss) – Το Δικαστήριο δεν έχει δικαιοδοσία.
- Παράλληλα: “Απαγωγή” (όχι νόμιμη έκδοση), παραβίαση Χάρτη ΟΗΕ (Άρθρο 2 §4: απαγόρευση βίας).
Παραδείγματα:
- Noriega (Παναμάς, 1989): Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν την Ασυλία επειδή δεν τον αναγνώριζαν ως νόμιμο ηγέτη → Δικάστηκε.
- Pinochet (1998): Συνελήφθη στο Λονδίνο, αλλά οι Δικαστές αφαίρεσαν την Ασυλία για βασανιστήρια (και δεν ήταν εν ενεργεία).
- Al-Bashir: ICC εντάλματα, αλλά πολλές χώρες δεν τον συνέλαβαν λόγω Ασυλίας.
Πιθανές απαντήσεις ΗΠΑ και πιθανότητες επιτυχίας
- Μη αναγνώριση: Οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν τον Μαδούρο ως νόμιμο Πρόεδρο από το 2019 (αναγνωρίζουν τον Guaidó/Αντιπολίτευση) → Όπως με τον Noriega, “δεν ισχύει Ασυλία”.
- Εθνική δικαιοδοσία: Τα Αμερικανικά Δικαστήρια σέβονται μια εκτελεστική απόφαση (State Department) για αναγνώριση.
- Πιθανότητες: Χαμηλές – Παρόμοια επιχειρήματα για Noriega απέτυχαν. Κάποιοι Εμπειρογνώμονες (Just Security, Reuters) λένε: “Ναι υπάρχει παραβίαση Διεθνούς Δικαίου, αλλά τα Αμερικανικά Δικαστήρια μάλλον θα προχωρήσουν”.
Διπλωματική Ασυλία: Τι είναι, πώς λειτουργεί και γιατί συγχέεται με την Ασυλία Αρχηγού Κράτους;
Η Διπλωματική Ασυλία (Diplomatic Immunity) είναι μια Αρχή του Διεθνούς Δικαίου που προστατεύει Διπλωμάτες (Πρέσβεις, Προξένους, Μέλη Διπλωματικών Αποστολών) και τα μέλη της οικογένειάς τους από ποινική, αστική ή διοικητική δίωξη στο Κράτος υποδοχής (δηλαδή τη χώρα όπου υπηρετούν).
Βασική Πηγή: Η Σύμβαση της Βιέννης για τις Διπλωματικές Σχέσεις (1961)
- Υπογράφηκε από σχεδόν όλες τις χώρες (συμπεριλαμβανομένων ΗΠΑ και Βενεζουέλας).
- Κύρια άρθρα:
- Άρθρο 29: Ο Διπλωμάτης είναι Απαραβίαστος (Ιnviolable) – δεν μπορεί να συλληφθεί ή να κρατηθεί.
- Άρθρο 31: Πλήρης Ασυλία από ποινική δικαιοδοσία του Κράτους υποδοχής. Επίσης Ασυλία από αστική και διοικητική δίωξη (με εξαιρέσεις, π.χ. ιδιωτικές επιχειρήσεις).
- Άρθρο 37: Επεκτείνεται σε μέλη οικογένειας και διοικητικό προσωπικό (με περιορισμούς).
Τι Προστατεύει Πρακτικά;
- Δεν μπορεί να συλληφθεί, να δικαστεί ή να του επιβληθεί ποινή.
- Απαραβίαστο σπίτι, αλληλογραφία, αυτοκίνητο (Διπλωματικές Πινακίδες).
- Δεν μπορεί να καταθέσει ως μάρτυρας χωρίς συναίνεση.
Εξαιρέσεις και Περιορισμοί
- Παραίτηση Ασυλίας: Το Κράτος αποστολής (η χώρα που στέλνει τον Διπλωμάτη) μπορεί να παραιτηθεί (σπάνιο).
- Expulsion: Το Κράτος υποδοχής μπορεί να τον κηρύξει persona non grata και να τον απελάσει.
- Σοβαρά εγκλήματα: Η Ασυλία δεν είναι “άδεια για έγκλημα” – πολλές χώρες πιέζουν για παραίτηση σε σοβαρές περιπτώσεις (π.χ. δολοφονία, τρομοκρατία).
Παραδείγματα από Πραγματικές Υποθέσεις
- 2019, ΗΠΑ: Γυναίκα Αμερικανού Διπλωμάτη σκότωσε παιδί σε τροχαίο στη Βρετανία – επικαλέστηκε Ασυλία και έφυγε.
- 1997, Γεωργία: Διπλωμάτης Γεωργίας σκότωσε κορίτσι στην Ουάσινγκτον – η Γεωργία παραιτήθηκε της Ασυλίας και καταδικάστηκε.
- Σαουδική Αραβία: Υπόθεση Khashoggi – Διπλωμάτες/πράκτορες επικαλέστηκαν Ασυλία, αλλά Τουρκία/ΟΗΕ την αμφισβήτησαν.
Διαφορά από την Ασυλία Αρχηγού Κράτους
- Διπλωματική Ασυλία: Ισχύει για Διπλωμάτες (όχι Αρχηγούς Κράτους) και βασίζεται στη Σύμβαση Βιέννης 1961.
- Ασυλία Αρχηγού Κράτους (Head of State Immunity): Ισχύει για εν ενεργεία Πρόεδρους, Πρωθυπουργούς, Βασιλείς και βασίζεται σε Εθιμικό Διεθνές Δίκαιο (όχι Σύμβαση). Είναι απόλυτη όσο διαρκεί η θητεία (ακόμα και για σοβαρά εγκλήματα).
Στην υπόθεση Μαδούρο ο δικηγόρος:
- Δεν επικαλείται Διπλωματική Ασυλία (δεν ήταν Πρεσβευτής).
- Επικαλείται Ασυλία Αρχηγού Κράτους – ισχυρίζεται ότι ως εν ενεργεία Πρόεδρος δεν μπορούσε να συλληφθεί/δικαστεί.
Συμπέρασμα
Η Διπλωματική Ασυλία είναι εργαλείο για ομαλή λειτουργία διπλωματικών σχέσεων – προστατεύει Διπλωμάτες από παρενοχλήσεις. Δεν είναι “άδεια εγκλήματος”, αλλά συχνά προκαλεί αντιδράσεις όταν χρησιμοποιείται για σοβαρά αδικήματα.
Στην υπόθεση Μαδούρο, η υπεράσπιση βασίζεται σε Ασυλία Αρχηγού Κράτους, όχι Διπλωματική Ασυλία – δύο διαφορετικές, αλλά συγγενικές Αρχές του Διεθνούς Δικαίου.
Η υπεράσπιση λοιπόν του Μαδούρο θα προσπαθήσει να ακυρώσει όλη τη διαδικασία, ισχυριζόμενη ότι η απαγωγή/σύλληψη ήταν παράνομη λόγω Ασυλίας εν ενεργεία Αρχηγού Κράτους. Είναι ισχυρό επιχείρημα Διεθνώς (Ρωσία/Κίνα/ΟΗΕ το επικαλούνται), αλλά σε Αμερικανικό Δικαστήριο πιθανότατα θα απορριφθεί λόγω μη αναγνώρισης και με προηγούμενο αυτό του Noriega.
Η Δίκη θα συνεχιστεί (επόμενη δικάσιμος ορίστηκε η 17η Μαρτίου), αλλά το θέμα εντείνει παγκόσμια συζήτηση για “Δίκαιο των Ισχυρών”.
